Os castiñeiros e os fillos bastardos do rei da creación

Medrar, dar froito, reproducirse, esas veñen ser as teimas dos representantes do que chamaban reino vegetal, do que os castiñeiros, polo menos na nosa terra, deberían ser os reis. Pola súa xenerosidade, pola súa persistencia en medrar e dar froitos durante séculos. O seu problema é ter que competir contra o tamén denominado rei da creación, o home ó que tantas fames quitou ao longo dos seus séculos de vida. Con ser a criatura máis complexa, a miúdo semella non ser a máis perfecta. Como se pode ver nestes castiñeiros abrasados porque algún representante da especie dominante quería divertirse vendo a forza do lume, ou simplemente porque foi neglixente ó deixar unha botella que se aliou co sol para o denominado efecto lupa. O membro da especie dominante divirtese ou non chega a ser consciente da desfeita que provocou. Os castiñeiros vense devorados polas lapas, caen esnaquizados. Se poden preguntarse, preguntaranse que fixeron para merecer semellante final. Alguen debería dicirlles que ao rei da creación, como a moitos outros reis, sempre lle acostuman sair moitos fillos bastardos.

É hora de loitar contra o medo que levamos dentro de nós

Non me resisto a reproducir un micro relato de Eduardo Galeano recollido nun microlibro de Alianza Cien que leva o título xenérico de "Mujeres" e que converte ás mulleres no que sempre deberían ser: as verdadeiras protagonistas da vida e dun mundo ben gobernado.


1978, La Paz: Cinco mujeres


“El enemigo principal ¿cuál es?
¿La dictadura militar? ¿La burguesía boliviana? ¿El imperialismo? No, compañeros. Yo quiero decirles estito: nuestro enemigo principal es el miedo. Lo tenemos adentro.
Estito dijo Domitila en la mina de estaño de Catavi y entonces se vino a la capital con otras cuatro mujeres y una veintena de hijos. En Navidad empezaron la huelga de hambre. Nadie creyó en ellas. A más de uno le pareció un buen chiste:
-Así que cinco mujeres van a voltear la dictadura.
El sacerdote Luis Espinal es el primero en sumarse. Al rato ya son mil quinientos los que hambrean en toda Bolivia.
Las cinco mujeres acostumbradas al hambre desde que nacieron, llaman al agua pollo o pavo y chuleta a la sal, y la risa las alimenta. Se multiplican mientras tanto los huelguistas de hambre, tres mil, diez mil, hasta que son incontables los bolivianos que dejan de comer y dejan de trabajar y veintitrés días después del comienzo de la huelga de hambre el pueblo invade las calles y ya no hay manera de parar esto.
Las cinco mujeres han volteado la dictadura militar.

Se cadra só temos unha dificultade principal por salvar.
Urxe identificar o inimigo principal.
Contra que ditadura temos que loitar, aquí e agora?
Contra a dos mercados?
Contra a das insolidarias institucións europeas?
Contra a dos cativos gobernos que nos desgobernan, que nos recortan e nos mutilan?
Se cadra, só temos que loitar contra o noso medo. Ese que temos dentro, a miúdo sen darnos de conta.

Vivamos como gregos e morramos coma indios!!

Noutros tempos, o ideal de todo dios era chegar a vivir coma un crego. A estas alturas ese obxectivo é demasiado ambicioso porque os cregos xogan con moita vantaxe, sen ter que pagar IBI nin IVA, expostos a que lles rouben o cepillo, iso si, pero pouco máis. Sen medo a que ningún goberno, sexa da cor que sexa, lles recorte as prebendas.
O común dos mortais, xa que non poderemos seguir vivindo como galegos, vivamos como gregos porque nunca fomos máis ca eles, como crimos nalgún momento. Vivamos como gregos e gocemos do pouco que podamos gozar co pouco que nos quede por recortar, que nolo recortarán. Só nos queda vivir como gregos. Con máis impostos, con menos paga.
Sen que nos sirva de consolo que os actuais directivos de Novagalicia Banco pidan perdón pola desfeita das antigas caixas. Porque a penitencia corre da nosa conta.
Sen que nos podan servir de esperanza ningunha das medidas coas que o actual Goberno semella apostar por unha rápida volta á idade media, onde os señores vivan coma cregos e os pobres vivan como escravos, con impostos e sen dereitos, sen  máis futuro que emigrar, se poden.
Na situación actual, crecer e crear emprego non é posible, di o presidente. Pero como é posible recortar os dereitos do paro, faise, para incentivar a procura dun emprego imposible de atopar porque non é posible crear emprego. Haberá menos crecemento, máis parados e máis parados sen prestacións. E portas abertas á emigración, para os mozos mellor preparados, se acaso. Así, os nosos fillos terán –con sorte– un emprego digno ao servizo daqueles que nos están a pisar o pescozo.
Eses señores do centro e do norte de Europa, nunca máis quererán saber dunha Europa de cidadáns. Tamén prefiren unha viraxe cara á idade media, e contan con aliados entre os sumisos gobernantes do sur. A Europa do próximo futuro é unha Europa onde os estados poderosos recuperarán, pola vía rápida dos mercados-samesugas ao seu servizo, os fondos estruturais cos que nos países pobres se fixeron autovías que logo serán de pago para quen poda pagar e trens de alta velocidade que, nalgúns casos, nunca chegarán a destino. Cando recuperen os cartos daránnos unha patada no cu e mandarannos a xogar coas pesetas ou co que nos corresponda.
Así que vivamos coma gregos e reivindiquemos, para a hora de morrer, a volta os costumes dos indios. Promovamos unha iniciativa lexislativa popular para que nos deixen queimar aos nosos mortos nunha leira ou na troba dun castiñeiro. Para non ter que pagar IVA de artigo de luxo polos servizos funerarios que, polo de agora, ninguén pode evadir, como evaden os que saben defraudar os impostos que, no peor dos casos, lles perdoarán cunha amnistía fiscal, polo menos mentres quedemos un magote de escravos dispostos a seguir pagando recorte tras recorte.

Converter os servizos funerarios en artigo de luxo é algo tan burdo que ten todas as trazas de ser unha cortina de fume para que nos perdamos mareando esa pedra de escándalo e non demos a vara con asuntos máis graves.

A vaca perdida e eu, tamén

Cada vez boto máis en falta o verde do monte, os camiños de terra, as herbas e follarascas da infancia, a ceruda e as canafrechas, o loureiro e as xestas negrais, os penxemuros, as acedas e ata as ortigas. Por iso, en canto teño un pouco libre xa fuxo do asfalto. Teño a sorte de vivir a tiro de pedra dunha cerra de castiñeiros e sabugueiros e figueiras e afreixos que a urbanización de Fontiñas tivo o acerto de preservar da motoserra. Teño a sorte de estar a un quilómetro do lugar do Viso, que me permite acceder de inmediato a un monte de verdade. Aquí, ós penxemuros chámanlle toxos, pero a min non me importa, fanme sentir no territorio da miña infancia, aínda que me esgarrabuñen as pernas. Hai un camiño de terra polo que ando lixeiro ou corro con xeito, según anden as forzas e as compañas. Un camiño que sería perfecto de non ir paralelo á autopista do Atlántico, que nunca anda de balde. É o que hai, o máis parecido a Brumoso que teño por aquí cerca.
Onte corría, de vagar, como corresponde á idade, cando me parou un vello con pouco pelo e escasos dentes para preguntarme se vira unha vaca escarriada e cunha corda arrastro. Tíñana presa e rompera a corda. El andaba con caxato, con moitas dificultades, pero non andaba só. Cunha pequena moto andaba o fillo, espreitando por todos os carreirois que hai o este da cidade da Cultura. Nin o pai nin o fillo tiñan confianza en que a vaca volvese soa pra corte. Era nova, comprárana hai pouco e non confiaban no seu retorno.

Eu acordeime dunha vaca mansa que a miña familia comprara na Vilavella. O primeiro día que a botaron coas outras querían encamiñar a vacada cara a Celeiros, cara a Portugal. Sempre andara con chocallo e chamáballe a atención oír chocallos de vacas de Hermisende, ó outro lado do río. Pero non se escapou cara a alá. Deuxa a volta nas Teixugueiras, pasou polo lugar sen velo e enfocou cara ó Ladiairo, en dirección á Canda. Viñera en camión e dando moitas reviravoltas, pero ben sabía en que dirección estaba a súa orixe, onde quedaran as súas compañeiras. Foron darlle volta ó alto do Facho.
Despois viu que Brumoso non era mala terra e aceptou quedar.
Non sei de onde procedía a vaca perdida nas proximidades da Cidade da Cultura.
Sendo nova, se cadra só se mandou mudar para librarse de atarres ou para buscar xoldra.

As palabras de San Ciprián formarán parte do “Tesouro do léxico patrimonial galego e portugués”

Desde a dirección do Instituto da Lingua Galega acaban de pórse en contacto comigo para mostrar o seu interese por incorporar o Vocabulario de Brumoso, xeolocalizado e en aberto, a un proxecto chamado "Tesouro do léxico patrimonial galego e portugués", que un amplo equipo de investigadores galegos, portugueses e brasileiros tratan de reunir nunha gran base de datos. Un tesouro de palabras, coas súas variantes e os seus significados, a partir de traballos como o vocabulario comunal recollido neste blog, traballos “que recollan o que di a xente que fala galego ou portugués”. Polo que me contan, son centos os traballos inéditos ós que os investigadores non teñen acceso, e “son moitos máis os traballos de recolleita que parten da comunidade de falantes (asociacións de veciños ou culturais, centros de ensino, afeccionados atentos á súa variedade, etc.). Nós queremos reunir todo ese patrimonio e poñelo a disposición, en aberto, todo xunto”, din.

No me parecía que fose necesario dado que en aberto xa temos o noso pequeno diccionario, pero como me pedían autorización e un nome como coordinador ou editor do glosario para comezar a traballar coas nosas palabras, xa o autoricei.  Autores somos moitos. Partindo do Horacio e do seu vocabulario, seguindo polo xabrés Gabriel, Eva, Teresita, Josefina, Lete, a tía Esperanza, a Xon e a Marina, a miña mai e irmaos (o Pablo foi o que apuntou a posibilidade dunha posta en común en internet) entre outros. Seguramente haberá unha forma de procurar que o modesto recoñecemento sexa máis repartido; teremos tempo de comentalo.

O proxecto do ILG precisa que as palabras teñan unha referencia xeográfica fiable, “como mínimo ao concello (en Galicia e Portugal, en Brasil o dominio é máis grande), porque o noso servizo vai ofrecer cartografía automática”. Por iso creo que Hermisende vai ter que ser referencia inevitable, aínda que xa lles fixen saber que somos de San Ciprián “a práctica totalidade” dos colaboradores. Seguramente terei que seguir pedindo colaboración, porque van pedir aclaracións sobre a interpretación dalgunhas das palabras recollidas e, nalgún caso, eu nos as teño moi adoptadas. Así que seguirá habendo noticias.
Non achamos un tesouro: formamos parte del!

E quen nos vale do noso Valedor?

Alí onde as leis non se cumpran, alí onde as administracións de Galicia pasen por riba dos dereitos dos cidadáns, alí onde haxa unha persoa asoballada e indefensa fronte aos poderes públicos, alí debería estar o Valedor do Pobo alzando a voz e esixindo as solucións que sexan de xustiza.
Onde está hoxe o Valedor do pobo galego? Nos momentos en que máis falta faría o seu labor de arbitraxe e o seu apoio fronte ás arbitrariedades que ve cometer baixo a acaída coartada dos necesarios recortes, que carallo pinta o Valedor do pobo como ariete dun  Goberno recortador falando de leis  mortas e avogando póla súa suspensión? Semella superar as súas encomendas e supera amplamente o que se lle supón cerne da súa razón de ser: a defensa dos dereitos dos cidadáns, sobre todo as dos cidadáns menos favorecidos. E que cidadáns hai menos favorecidos que os dependentes?
Que diría o primeiro Valedor do Pobo galego se puidese oír a este seu sucesor? Difícil sabelo. Era tan cumpridor do mandato que tiña como considerado e respectuoso con todo o mundo que non me atrevo a querer adiviñalo. O meu territorio é a dúbida. Non estou seguro de case nada. Pero creo que un Valedor como José Cora é absolutamente necesario en Galicia. E estou seguro de que o actual Valedor do pobo galego non merece ocupar ese importante labor porque aposta por deixar desvalidos aos que máis apoio precisan. Se unha lei como a da dependencia naceu morta, a función de todos, de calquera Valedor que desexe merecer o nome debería ser pórlles as pilas aos gobernantes para que a doten, para que a boten a andar.
Semella que o Valedor, á vista de que os recortes o queren deixar sen os seus tres vicevaledores, deu en pensar en que a supervivencia da súa cadeira dependería de que servise ao Goberno e non aos cidadáns. Semella apostar por unha consellería e por deixar vacante a institución. Non se lle percibe a empatía necesaria para ocupar a alta representación que ocupa. Se todos os recortes que está a ver son xustos e necesarios e imprescindibles, pouco ou nada lle queda por facer. Dado que xa que dimitíu das súas funcións e das súas obrigas, que siga o paso dunha das súas vicevaledoras, que xa dimitiu á vista das declaracións do seu xefe. Sería un recomendable aceno de dignidade.

Unha boa parte das devanceiras, uns amigos e unha vaca tranquila no curral

Se é certo que calquera imaxe podería dar para escribir un libro, para unha como esta farían falta dous tomos.