miércoles, 2 de septiembre de 2026

Unha inmensa vergonza para o mundo



Non sabía nada deste libro de Laurent Binnet. Hai anos que dedico más tempo a reler que a buscar novidades  editoriais. Apareceu no meu Kindle sen anunciarse, porque alguén considerou importante que o lese, alguén sospeitou que había interesarme. E así foi. O título agacha en alemán unha frase que ven dicir que o cerebro de Himler era Heydrich, xefe da Gestapo, unha das figuras enigmáticas do nazismo, que foi considerado o home máis perigoso do terceiro Reich. Por non dicir do mundo, porque foi o autor intelectual da "solución final", o exterminio dos xudeos. Morreu de xeito violento, logo dun atentado perpetrado en Praga por paracaidistas membros da Resistencia.
HHhH é un libro notable, unha achega con valor histórico contada como unha grande aventura e mediante un proceso que se describe e cabe valorar tamén desde o ámbito da experimentación creativa. O lector non pode deixar de celebrar que Heydrich morrese, aínda que fose como consecuencia dunha infección causada polas feridas que lle causou o atentado. Pese á escritura desenfadada e un tanto caótica, a novela impresiona polo que conta, polo xenocidio que os nazis estaban levando a cabo en Checoslovaquia. E noutros países europeos. Pola falta de humanidade que destilaba o comportamento dos nazis.


Mentres lía HHhH, entre lectura e lectura, revisaba uns escritos breves de Primo Levi, xudeu supervivinte da barbarie nazi. Este autor italiano que sobreviviu a Auschwitz morreu en 1987 pero, á vista dalqunhas das premonicións que deixa neste libro, semella ter vivido os últimos anos deste século XXI, que nos condenan a ser testemuñas de novos xenocidios, especialmente o perpetrado polos que gobernan (manipulan, máis ben) ó pobo das vítimas dos nazis.
Dicía Levi que podía nacer un segundo Hitler, que se cadra xa estaba nacido, que podían repetirse as pasaxes máis negras da historia da humanidade. Tiña máis razón ca un profeta. Hoxe sería un deses supervivintes que, como Isral Shahak, recoñecen que viviron con medo ós nazis por seren xudeos e que a seguir viviron (ou viven) con vergonza por seren xudeos. E como non sentir vergonza con semellante presidente, con ministros capaces de incitar á caza de persoas (para eles non son persoas) como se fosen alimañas!
É o que podemos sentir os humanos aínda non desalmados: unha inmensa vergonza. Por sermos testemuñas impotentes (pouco activos, polo menos) dos modernos xenocidios, con Palest1na como centro do horror. Por estarmos vendo como progresan ideoloxías, programas, accións que apestan, que non poden deixar de levarnos a novos desastres, se cadra a novos xenocidios, coa escusa da prioridade nacional ou doutras andrómenas.
Quedar calados é o peor que podemos facer. O que cala, concede.
O silencio non pode ser unha opción.

lunes, 30 de marzo de 2026

Guerra Civil, presidio ou exilio

Queda tanto por revelar que non é necesario buscar historias de recuperación da memoria histórica. Aparecen elas, por todos os cantos. Tamén nun territorio fronteirizo como o vertebrado polo Penedo dos tres reinos, por onde pasou "
Caminero. O xeneral que intentou evitar unha guerra". O xeneral, enviado polo Goberno da República para intentar evitar a rebelión dos cuarteis do Noroeste, non conseguiu o seu obxectivo. Máis de 500.000 mortos despois, para os do bando perdedor que non estaban nunha beiravía houbo dúas opcións: exilio ("Antonio Álvarez Blanco") ou presidio e traballos de escravo ("A menina que vía homes encadeados").

martes, 27 de enero de 2026

Huérfanos del Ferrocarril

Recordando el calvario de quienes trabajaron en los túneles del ferrocarril que unió Madrid con Galicia. La memoria de los huérfanos y de quienes trabajaron en exteriores, los supervivientes. Requejo, Lubián, Puebla de Sanabria, ahora, sin tren.

.

lunes, 26 de enero de 2026

Asesinos impunes y héroes anónimos


 A menudo me ha parecido que los teléfonos nos estaban dejando ciegos, que perdíamos de ver maravillas por querer hacer una foto o grabar un vídeo. Ahora, mirando a Estados Unidos, me parecen héroes temerarios quienes intentan grabar las atrocidades perpetradas por el ICE, ese cuerpo de matones oficiales, asesinos impunes que no pocas voces autorizadas identifican con la Gestapo, que señalaba y masacraba a oposición en general y, especialmente, a judíos, a las órdenes de Hitler. Como él, el actual tirano del mundo (patético y desequilibrado personaje que quiere el nóbel de la paz mientras ordena bombardear países y asesinar a sus propios ciudadanos) tiene a acólitos repitiendo una mentira mil veces para tratar de convertirla en verdad. Ahora que en las calles de Estados Unidos hay tantos “terroristas domésticos”, ahora que Vance, Noem, Bovino, Leavitt y otras lenguas viperinas tratan de convencernos de que nadie que se oponga a los deseos del tirano Trump merece vivir, ahora son cruciales, imprescindibles las imágenes que graban los modernos reporteros, para hacerle una mínima justicia póstuma a mártires como Alex Pretti o Renee Good. Si los activistas y los reporteros voluntarios dejan de actuar y grabar (¡bendito intrusismo profesional!), intimidados (comprensiblemente) por quienes quieren ver pistolas donde solo hay móviles, en Estados Unidos habrá comenzado el período más negro y vergonzante de su historia reciente.


viernes, 28 de marzo de 2025

Vidas na fronteira


Cómo era hace cien años, cómo fue la vida en las aldeas de la raya entre Zamora y Ourense, por un lado, y Bragança y Vinhais, por otro (cómo fue en muchos otros lugares fronterizos). De eso trata “Vidas na fronteira”, el documental que mereció una mención especial del Jurado en la Semana de Cine de Lugo (2023) y que fue doblemente finalista en Etnovideográfica 2023, uno de los preferidos del público, uno de los mejores documentales rodados ese año en Castilla y León). A partir de este momento ofrecemos en abierto, en YouTube, "Vidas na fronteira". Es largo (86 minutos) para ver en un soporte como el móvil, pero esta estructurado de forma que se puede ver por capítulos, poco a poco. Conviven el gallego, el castellano y el portugués, las tres lenguas que tejieron la convivencia en esa súper comarca conformada entre Sanabria y Tras os Montes. Para quien tema que alguna de las lenguas puede obstaculizarle la comprensión, el documental incluye subtítulos en castellano (por eso escribo en castellano también esta entrada).

Empieza "Vidas na fronteira" con un brevísimo cuento que resume, a modo de prólogo humorístico, las míseras condiciones de vida; lo cuenta Elías Rodríguez, a quien despedimos este año, después de celebrar, con excelente salud mental, su 103 cumpleaños. En “Ciertas escenas de infancia” conocemos recuerdos de niñas y niños que sufrieron el miedo y la miseria; entre ellas, Patrocinio Gómez, a quien despedimos en 2022, pocas semanas después de contarnos algunas de sus experiencias. En “Rito de paso” conocemos costumbres bárbaras, que siguen existiendo ahora, como es el maltrato y la muerte de los perros. “A fe” rememora el peso que la creencia en la intercesión de los santos o el más allá tenía sobre la vida de las persoas que residían más acá. “Un desastre oído” nos recuerda, desde una experiencia muy personal, la rotura de la presa de Ribadelago, que causó la muerte de 144 personas en 1959. El capítulo más largo es el dedicado a la lucha contra la miseria: “Estraperlo, troco, contrabando e fame”, en el que llevan la voz cantante Petra Fernández, a quien despedimos el año pasado, y Esther Suárez, que fue llamada hace poco días. “Das candieiras ás novas tecnoloxías” ofrece una larga perspectiva que nos lleva del alumbrado mediante varas de brezo a la popularización de los smartphones. “Axudar por axudar” nos habla del trabajo solidario, de la costumbre de arrimar el hombro a quien lo necesitaba, sin sueldo ni recompensa. “Nin médicos nin enfermedades” muestra otra panorámica social,con la voz intensa de Deolinda do Campo, que falleció en enero de 2024. En “Traballos de muller” se pone de manifiesto que las labores de la mujer eran todas, porque sumaba las del hogar a las que tenía que hacer en el campo, como los hombres. Para cerrar la panorámica, el documental recoge una microcrónica sobre la emigración, “A desbandada”; y una “Despedida” que protagoniza también Deolinda do Campo, que asumía con naturalidad la idea de la muerte, la obligación de dejar el sitio para otro.

Además de en Lugo y en Zamora, el documental "Vidas na fronteira" se ha proyectado en Hermisende, Lubián, Castromil, Castrelos, La Tejera y San Ciprián. Y está a disposición de quien quiera llevarlo a su pueblo (prestamos proyector y pantalla, si es preciso)

miércoles, 22 de enero de 2025

Roda de voitres

 Coas imaxes arredor da toma de posesión do novo presidente dos Estados Unidos, estou a ter unha visión recorrente: unha roda de voitres celebrando a presencia dunha prea aínda fresca. Destaca un voitre, aínda novo, saltaricando, impaciente, incapaz de esconder a súa euforia. Estende só unha á (din que saúda á maneira dos nazis, ata agora encollidos, que non desaparecidos), como querendo aforrar enerxías antes de encher (aínda máis) o bandullo. Semella ser o que manda, pero disimula. Finxe respectar ó voitre xefe, que parece non sentir necesidade de estender as ás (se cadra as forzas non andan sobradas, porque se vé que é un voitre vello, sabido). A prea, o cadáver? Somos nós, todos nós (a visión é nidia, non hai sitio para a dúbida). Son os que que votaron por eles e, sobre todo, os que non lles votaron, desde logo. Pero somos tamén nós, os que votamos lonxe, por outros. Ninguén está libre desta roda de voitres. Salvo que consigan asentarse noutro planeta. Salvo que descubran unha prea máis apetecible lonxe da Terra. Ou salvo que se perdan polo camiño.

viernes, 10 de mayo de 2024

Aliviar la náusea

 Hace semanas que me acompaña, de forma insistente, la náusea. Puede ser porque mi estómago se niega a funcionar con normalidad sabiendo que hay, en Gaza, muchos estómagos vacíos y encogidos por el hambre, el miedo a los disparos y las bombas. O porque, pese a todo ello, por momentos puedo comer con buen apetito, puedo entretenerme con cualquier cosa, soy capaz de reír por tonterías.

No puedo seguir en silencio cuando tratan de convencernos de que las acampadas y manifestaciones universitarias contra el exterminio de mujeres y niños palestinos son en realidad a favor de los terroristas de Hamas. El vómito viene a mi boca escuchando a Sémper y compañía.También se asoma cuando, desde la embajada de Israel, se dice que da alas a Hamas quien asocia a un genocidio esa realidad ya convertida en rutina. Y cuando una parte del Gobierno español descalifica a sus voces críticas para reafirmar luego que Israel es un Estado amigo.

Si lo que ocurre en  Gaza es o no genocidio se determinará cuando no haya remedio (ya es tarde para los millares de inocentes muertos). Aunque los organismos internacionales digan un día que sí, mentiras repetidas mil veces concluirán que no, del mismo modo que todavía hoy hay voces que niegan el Holocausto. Las víctimas de otros tiempos se han transformado en verdugos y la inacción y el silencio nos convierten a todos en cómplices.

Siento vergüenza de pertenecer a una especie tan inhumana, que hace méritos para merecer la extinción. Que reinen las especies que sólo matan para comer. O los chimpancés, capaces de mostrar con los humanos la empatía que los humanos estamos perdiendo con nosotros mismos.

No busco “me gusta” ni “likes”. Piar en esta materia es, como poco, poner la cara para que te califiquen como antisemita y amigo de terroristas. Solo busco calmar mínimamente mi conciencia, romper mi insoportable silencio "cómplice". Quiero aliviar, si es posible, la náusea.