Cando o xeneral Caminero, de paso por Brumoso, salvou a vida e recuperou o olfacto

O foro de Lubián en Pueblos-España.org púxome sobre unha pista do general Caminero que eu non localizara cando escribí Amigo Medo, recreando a súa fuxida a Portugal, a través de Brumoso, nos días que seguiron a ese golpe de Estado que el quixo deter e que nos quixeron vender como glorioso alzamento nacional. É máis que unha pista, o de agora. É unha interesante entrevista co xeneral Caminero publicada o 2 de agosto de 1936 por ABC, dáquela autodenominado Diario Republicano de Izquierdas. As novas tecnoloxías permítennos gozar agora, na hemeroteca dixital do diario madrileño, a simple golpe de clic, desa peza de historia tan próxima, así como ver a súa imaxe e alimentar a simpatía que xa nos viña inspirando. Por un momento, nin o título da entrevista nos parece demasiado esaxerado, aínda que sexa un pouco florido para os gustos actuais: “A gran odisea do heroico xeneral García Caminero”. Conta o xeneral como o alzamento nacional o colleu en Astorga, os problemas que tivo en Sanabria, cando tentou entrar pola fronteira en Portugal, como estivo a punto de ser linchado en Requeixo, primeiro, e en Lubián, despois, e como, por fin, tivo que pasar polo monte a Portugal. Toda unha aventura que está fácil de localizar na hemeroteca do ABC. Tamén explica como foi prendido polos guardiñas da Mimenta, que o entregaron ás autoridades en Vinhais. Relata como puido volver a Madrid e conta os beneficios desa grande camiñata: "Me ha desaparecido la afección laríngea que padecía y he recuperado el sentido del olfato, que tenía perdido desde hace cuarenta años". Con todo, á vista de como remata á entrevista, o que tiña mal era o olfacto político ou as súas habilidades adivinatorias. Contestando á última pregunta do xornalista, sobre como vía o movemento subversivo -o alzamento- en marcha, atreveuse a augurar:-Que está fracasado. Definitivamente fracasado.Era o que tiña que dicir como servidor da república. Por desgraza, non atinou.

Un monumental malestar

Haberá que admitir que resulta impresionante. Aínda sen rematar. Aínda con grúas e terras movidas e por mover polo medio. Pero para que a Cidade da Cultura poida ser merecente de cualificativos máis cálidos debrían entrar no xogo outros moitos condicionantes. Para provocar entusiasmo entre os galegos non deberiamos estar no medio dunha grave crise. Non debería haber un paro galopante nin un éxodo dos mozos mellor preparados porque non achan oportunidades para traballar na súa terra (os outros non se van, van ao paro). Non deberiamos ter unha multitude de persoas dependentes desatendidas, incumpriendo a lei, por falta de recursos económicos. Non debería haber unha sanidade chea de listas de espera. En Hai que ir morrendo atrevinme a facer futurismo vendo a Cidade da Cultura convertida, en vinte ou trinta anos, nun refuxio para a lexión de vellos precisados de praza nunha residencia pública, porque as pensións non lles abondarán para aspirar a praza nunha privada. Logo dunha primeira visita apresurada aos edificios inaugurados, vexo máis dificultades para unha opción práctica que ningún partido político existente se atrevería a promover. As construccións ideadas por Peter Eisenman teñen dificil adaptarse ao que non sexa o seu propio espirito monumental. Así que teremos máis bibliotecas e máis salas de exposicións e concertos, como se non houbese de abondo en Compostela. Dentro das limitacións orzamentarias, poderemos seguir formando mozos para que busquen traballo noutros países. E teremos unha cidade monumental para visitar, como se non tivesemos outra no casco histórico. Como na miña visita mediaba temporal, non podo dicir se coincido con algunhas opinións que teño lido ou oído. Non sei se o mellor da Cidade da Cultura está cando un lle da as costas e mira cara a cidade de Compostela. De ser así, só como faraónico mirador, a Cidade da Cultura si que sería un descomunal despilfarro. De momento, coa que está caendo, non me parece que esta inauguración poda ser motivo de moita celebración. Se algo me produce é malestar, un malestar monumental e un incómodo sentimento de vergonza. Como se me regalasen un coche de luxo que nun puidese manter nin vender.

Un fantasma no luscofusco

Podería parecer unha imaxe para intepretar nos programas de investigación sobre fenómenos estraños, pero o misterio ten unha explicación sinxela. Era de noite, non había luz pero a claridade propia da neve fixo que a cámara do móvil se atrevese a captar o espirito do boneco que fixeron na aira das Bichas Alicia e Sara.

Nadal de neve na lagoa dos Peixes

O mellor do Nadal de 2010, un paseo pola neve que arrodeaba a lágoa dos Peixes (sobre o carouxo que a cubría, non). Coa ilusión, sen esforzo, de andar nas proximidades dun dos polos. Neve virxe, frío soportable. Unha delicia. Pola subida, as vacas celebraban as festas lambendo o salitre que quedaba no asfalto, os restos da sal esparexida para que puidesemos subir ata alá.

Unha perspectiva diferente de Brumoso no día de Noteboa

Pra facer ganas de cear, o día da Noiteboa subimos ata o alto do Ladiairo, pra gozar dunha perspectiva diferente (aérea) do val de Brumoso (ou Val dos Marcos, segundo outras lendas). Tamén pra mirar pra Castrelos e Chaos, para a Moimenta ou cara á Esculqueira. En suma, pra mirar cara a Galicia, Portugal ou Castela e León sen máis que xirar sobre os propios pés que nos levaron ata alá arriba. Ruta relativamente corta, esforzo relativamente grande. Despois, satisfacción enorme. A foto é de Gaby. Como estabamos en familia, eu aproveitei para abrir cancelas a un arrulo como nunca pensei ser capaz de dar. Agardo que me garden o secreto. Non vaian ofrecerme inda un traballo de pregoeiro ou, o que sería peor, de falabarato.

O galego de San Ciprián de Hermisende é un galego Ben falado!

Que nos metan en "Ben falado" quere dicir que falamos un galego (ou portugués) tan bo como o doutros sitios de Galicia (ou Portugal).



Como se dicía antes: benallas pra María ia pro Serafin, pra Xon, pra Elena, pro Teófilo e pra Baldomina, que souperon comparecer diante da cámara coa naturalidade que viña ben ó momento. Outros (entre eles algún que foi alcalde maior) dirían que alí non falamos galego nin cousa que sirva, porque a algúns, o que lle gusta e o autonoxo. Que Cruz e Ben Falado miren pra nós, que a María "Caxera" fale tan ben do noso debería servir para elevar a nosa autoestima unha boa tempada.

Enrique Morente deixounos o crisol e foi polas alas

Non me entrou o flamenco por tocarme vivir en Sevilla cinco anos de estudiante, que foron seis se conto o ano de non vida da puta mili. O gusto polo flamenco entroume a través do grande innovador que foi Enrique Morente, da gran revolución que trouxo con "Omega", onde tomaron unidade e coherencia o Lorca surrealista de Poeta en Nueva York, as baladas de Leonard Cohen, a guitarra de Vicente Amigo ou o rock de Lagartija Nick, entre outros moitos que deixaron un monumento de disco.
A Lorca xa lle cantara Morente antes desa. Por exemplo en Crisol, no disco "Negra, si tu supieras":
"Yo vuelvo por mis alas,

dejadme volver,

quiero morir siendo,

siendo amanecer".

A Lorca seguiulle cantando despois, porque era un dos seus poetas de cabeceira.
Creo que Enrique Morente soubo respectar como o que máis as raíces do flamenco máis clásico e soubo recoller e regalar influencias de todas partes, a todas partes. Algúns puretas quererían asasinalo, en máis dunha ocasión. Morente soubo popularizar a poesía como o mellor dos cantautores e tamén soubo pornos coiro de pita coa súa paixon e coa súa voz, agora acariciadora, agora desgarrada.
Morente deixounos por sorpresa, como Carlos Cano, outro amigo de Granada recordado por Estrella Morente cando despediu ao pai con esa Habanera imposible que xa sempre nos porá os pelos coma espetos. Morente deixounos a orfandade que nos deixan esas persoas que sentimos tan próximas aínda que nunca as tratásemos directamente. Se o vise na rúa, tería que conter o impulso de darlle un abrazo porque tería diante a un amigo de hai moito tempo. Foi polas alas, houbo que deixalo volver. Quédanos a súa música, o exemplo do "home máis decente que coñecí", en palabras de Paco de Lucía.