Brumoso

Que cousa era eso do Reinado

2012-01-05T09:57:00.000-08:00

Que apelen á nosa memoria para dar fé de algo pode ser porque teñamos memoria de elefante ou porque sumemos máis anos cá maioría. No meu caso, o motivo é o segundo. Aínda que a miña memoria é bastante parecida a unha cesta sen cu, voulle pór algo de vontade para contar a miña visión do Reinado.

Con respecto á tradición dos touros, teño bastantes dúbidas, por non ser máis categórico. Con respecto á do Reinado, segundo a vivín, diría que era unha desas tradicións que estaría ben conservar porque teñen moito máis de positivo que de cuestionable (esaxerando, con maldade, poderíase dicir que era unha canteira de futuros borrachos). Para min era unha tradición que, máis que dispor de moitas virtudes, alimentaba comportamentos positivos relacionados con cuestións tan importantes como a amizade e a camaradería, a diversión, sí, pero tamén o respecto ós maiores; tiña eses e máis efectos positivos que, ademais, eran duradeiros, comezaban semanas antes do día de Reis e non se esvaecían en todo o ano. Se houbese que facer unha interpretación por capítulos, poderiamos tentar facela así:

Iniciación e renovación. Facendo mozos e adultos. O Reinado era a primeira toma de contacto dos rapaces coa mocidade. Se cadra, a semana anterior os mozos escorrizaran os rapaces ás galladas para metelos na casa ó escurecer, pero durante o Reinado compartirían a alegría e a festa con eles. Os rapaces podían participar na rolda-cabalgada da mañá do día de Reis, facendo de paxes que suxeitaban o ramal das burras do rei Novo e do Rei Vello, collendo algún caramelo que caía ó chan ou que se puña tiro. Os nenos soñaban co ano que lles tocaría ser rei Novo. O rei Novo sabía que ó ano seguinte tería que ser rei Vello. Ceremonia de renovación xeneracional, onde ningún mozo pensaría aínda que, un día, sería vello. Aínda que non fixese de rei Vello.

Namoriscamentos. Toda a vida é momento para namorar. Exemplos sobran en calquera idade e clase. Pero o Reinado era un momento especial, onde os mozos e as mozas podían facer ou recibir sinais de achegamento, por exemplo a través dos ramos que elas adoitaban preparar para os mozos. Nas casas onde non había mozas, as veciñas daban chourizas, noces, galletas, algunha boitella de licor ou o que tivesen a ben, tamén cartos, ás veces. Os ramos eran puntas de gallas con moitas varas facendo roda que as mozas vestían con papeis ou teas de cores e onde logo colgaban galletas ou caramelos, principalmente. Á marxe do ramo que escollese o rei Novo, sempre habería oportunidade para que os mozos ou as mozas mostrasen as súas preferencias ou as súas querencias. Con que ramo se quedaba cada mozo podía ter un significado. Ou non.

Diversión continuada.- Supoño que eran as verdadeiras vacacións da xente nova. No verán tocaba traballar coma mulas, incluso nos festivos. En cambio, durante os oito-quince días (ou máis) do Reinado os mozos eran os que gobernaban as súas vidas sen imposicións dos maiores. A cousa comezaba días antes, cos preparativos: apalabrar a casa para facer as comidas e ceas en común, con lareira en bo uso e, a ser posible, con mesas e escanos; comprar o rexelo (na miña época non había mocidade nin cartos para comer unha vitela); sacar un tractor de torgos e subhastalo para pagar, co que dese o veciño máis xeneroso, polo menos unha parte dos gastos; o resto, a escote. A festa comezaba unha semana antes do día, pero tiña o seu punto máis emotivo na ronda para cantar os reis, na tarde-noite do día 5 (tal que hoxe), e duraba unha semana máis, polo menos. En resumo: polo menos quince días de vacacións. Para os homes. Porque se hai que facer mínima autocrítica, habería que dicir que non adoitaba haber máis mulleres que as que se brindaban para facer de cociñeiras, que non acostumaban ser as mozas. O único compartido entre sexos era o baile que se facía polas tardes. Se non recordo mal, despois das ceas a xente adoitaba andar demasiado cargada para danzas.

Padriños, madriñas e afillados.- Respecto e deferencia para os maiores. O Reinado era unha etapa de especial importancia para afianzar a de por si estreita relación que acostumabamos ter cos padriños e madriñas. O afianzamento estaba tamén nas chourizas especiais que as madriñas preparaban para os afillados, pero tiña a súa manifestación pública máis emotiva durante a ronda polo lugar adiante, a noite do día 5, cantando os reis de curral en curral, de porta en porta:

De oriente salen tres reyes/ Todos tres en compañía/ No preguntan por posada/ Ni tampoco por comida/ Preguntan por los portales/ Donde el Rey nacido había / De quien es aquel sombrero que reluce en la cocina/ es del señor … / Que por muchos años viva/ De quien es aquel pañuelo/ Que relumbra en la cocina/ Es de la señora … / Que por muchos años viva / ¡¡¡Vivaaaaa!!!

A xente saía ás portas a escoitar a cantarena e os arrulos conseguintes, a convidar a un trago ós cantadores, e sempre había un momento especial en moitas portas, en case todas, entre padriños, madriñas e afillados. Non era raro ver caras emocionadas y alguna bágoa nos ollos. Estreitábanse os lazos de solidaridade entre mozos e adultos ou vellos.

Camaradería, unidade, amizade.- Era tempo de reforzar a camaradería e a amizade entre todos os mozos, que podían ter as súas diferencias durante o ano, que as tiñan a miúdo, pero que acostumaban quedar tapadas pola ola de compañeirismo, de traballar e gozar xuntos desas vacacións fóra da casa. Creo que o Reinado reforzaba os lazos máis alá da mocidade, que a tradición liberaba unha corrente de solidariedade que convertía o lugar enteiro, a través dos traballos e das borgas dos mozos, nunha única entidade de carácter familiar, nunha grande e única familia unida. So había algo semellante durante as mallas, pero con diferencias a favor do Reinado: nas mallas había traballo á esgalla e borralleira (en vez de comida, rascabarriga e borracheira), e non deixaba de haber protestas ( con razón) por ter que devolver a xeira coma se todas as mallas fosen iguais, cando uns tiñan dous carros de pan e outros, que sei eu, trinta ou corenta.

E iso é todo.- Case todo o que hai na cesta sen cu. Máis ou menos. Se penso un pouco, sacaría máis interpretacións para as impresións que deixou en min a festa do Reinado, na que fun rei Vello sen ser antes (nin despois) rei Novo. Á vista de que non pensaba vestir garabata na vida, decidiron deixarme saltar un paso da tradición, supoño. Pero é que as tradicións sempre hai que adaptalas á medida dos tempos (e dos gustos).

Instinto de protección

2012-01-02T08:38:00.000-08:00

Unha característica exclusiva do reino animal?

Se non estás morto, non podes vivir aquí

2011-12-30T06:32:00.000-08:00

O cemiterio de Fisterra deseñado por César Portela ten unha estrutura innovadora que, como era de agardar, non conseguiu unanimidades entre os veciños e futuros usuarios potenciais. Ten unha historia complexa, con máis de dez anos de desencontros, nunha especie de limbo.

No fin do pasado verán chegou Santiago, un dos primeiros ocupantes; chegou camiñando polo seu propio pé e acadou certa fama a partir das edicións locais dos xornais.

Este ano, por Todos os Santos, o alcalde de Fisterra chegou a admitir que o residente podería seguir alí, "se non fai dano". Non fixo dano, que se saiba, pero non sabía que a licenza para vivir non lle daba seguridade de atopar a entrada aberta se decidía irse uns días a visitar outros lugares. Cando o ocupante Santiago quixo volver a ocupar o seu nicho, atopou a entrada selada. Terá que conformarse con estender o seu saco nos exteriores, máis exposto aos elementos, moi activos, por outra parte, na Costa da Morte.

"O cemiterio de Fisterra é para que o disfruten tamén os vivos", dixo o arquitecto hai un par de anos. Pero estábase a referir a gozar do efecto arquitectónico sobre a paisaxe.

Polo demais, se non estás morto, non podes vivir alí. Se estás morto, tampouco; de momento.

Perseguido pola Cidade da Cultura

2011-12-02T12:07:00.000-08:00

Despois de tantos anos gozando de Compostela, do Obradoiro e das vellas rúas de pedra, da vista das torres da catedral desde calquera canto dos arredores, agora empezo a ter manía persecutoria coa Cidade da Cultura. Problemas de vivir a tiro de pedra dese cascarolo presumido e baleiro. Ata cando saio para dar un paseo polo monte, en canto me descudo un segundo, aí está a cousa esa, esa gran vergonza.

En tempos pasados, seica a xente pobre pero figurona, ao chegar as navidades encargaba na carnicería as plumas dun pavo, para poder deixalas co caldeiro da basura, que daquela recollía o porteiro na porta de cada piso. Ceaban pescozos de polo ou sardiñas, pero facían ver aos veciños que non faltara o pavo na casa. Teño a impresión de que os galegos somos e seremos ese veciño pobre, por gastar en ornamento o que precisábamos para cubrir necesidades elementais, para dar traballo e servizos elementais. Esa sospeita é a que me persigue.

Culpa miña, desde logo.

Seguramente son un patán, un retrógrado que non entende nada de cultura.

Soño con famentos comendo pernas de potentados

2011-11-25T10:30:00.000-08:00

Título principal: "Ponga un mayordomo en su vida", que da entrada a un gran reportaxe sobre unha escola de criados para potentados. Tema central: Cen regalos de luxo. Por exemplo: un sombreiro de 590 euros, un bolso de pel de cocodrilo por 28.300, unha nevera con wifi por 3.500 euros, unha Leica con ribetes de pel de avestruz por 10.000, zapatos de pel de cocodrilo entre 1.050 e 9.500 euros, lámpadas por 150.000, un reloxo de pulseira por 579.900 (menos de 580.000 euros, ollo!). Outros asuntos: guías para visitar lugares paradisíacos no cabo do mundo.

¿Cal é o nome da revista?

Podería ser Fóra do Mundo, pero só é "Fuera de serie", o suplemento semanal dun dos principais xornais económicos españois. Entendo que é un suplemento necesario para os lectores, que pasarán media vida moi ocupados en amasar cartos e máis cartos, caia quen caia. Os acaudalados precisan ideas para gastar os cartos que seguen gañando a mancheas mentres medio mundo pasa fame e o outro medio está temendo que veñan días sen ter que comer. Este exemplar co maiodormo en portada é algo especial porque se achega a Navidade e os que máis teñen teñen que gastar máis do que acostuman gastar (e dar algunha limosna tamén, se aínda lles quedan unhas arestas de conciencia). Pero sempre está nesta liña. Seguro que é a que lles gusta, a que precisan, o que cubre a principal necesidade de información dos potentados e compañías: onde gastar.

Se tivese que seguir a pé da letra as indicacións das sagradas escrituras, tería que sacar os ollos. Prefiro non seguilas. Prefiro agardar. Soñar cos ollos abertos escenas macabras. De potentados que espertan cando grupos de famentos xa lles roeron unha perna, ou así.

A colleita dos cocomelos

2011-11-19T10:45:00.001-08:00

Nunca ata hoxe conseguirá achar tanto cocomelo tan lonxe de Brumoso. Foi nas proximidades da Cidade da Cultura, nos territorios aínda non colonizados polo formigón e o asfalto. En Santiago de Compostela, a sabia natureza é tan xenerosa como en calquera sitio, a pouco que llo permitan.

Os cocomelos non son os mazarocos que aparecen entre os afetos e as xestas da nosa terra, son cocomelos de prado e de borda de camiño, pero alegráronme a tarde. Nunca un paseo tan pouco esforzado me dera un resultado tan fructífero. Só me quedou pena por non dalo paseo dous días antes, porque non me caberían na bolsa os que tiven que deixar por estaren xa pasados.

O cubo verde non é unha nova especie de seta. É un artista convidado.

O galego de Zamora. Volvemos co Vocabulario de Brumoso

2011-11-05T06:11:00.001-07:00

Á vista da intensa actividade que vexo no Facebook da nosa terra, téntame facer de novo visible o palabrario que case completamos hai cousa de dous anos, partindo dun vocabulario que recollera o amigo Horacio Rodríguez con toda a súa paciencia e que fomos enriquecendo con achegas da Eva, do Xabrés da Teixeira e de moitos outros familiares e amigos. Seguro que hai outras moitas palabras nosas que non están e merecen estar aquí para non quedaren esquecidas para sempre. Se queredes colaborar, irei sumando á relación as que me apuntedes, coa definiciación que corresponda, por favor. So deixarei fóra as palabras que, sendo nosas, xa están recollidas co mesmo sentido no diccionario da lingua galega. Do que se trata é de rescatar as que, sendo nosas, non están recollidas aínda nos diccionarios. Por suposto que a relación e de todos, porque as palabras son de quen as usa. Todos podemos, todos debemos gardala.

Abortada.- Un resto de masa que se bota na boca do forno para que coza antes cós pans e se entreteñan os rapaces que rolden onda o forno. O que para min era un confite, é unha abortada.
Abrazó.-Extremos traseiros da aixeda (cheda) do carro, que sobresaen por detrás da mesa traseira. Co carro descargado, servían para agarrarse deles, levantar o carro e volvelo á rodeira; co carro cargado, ou se buscaba outra xunta para acuartear ou había que descargalo antes.
Abreixo.- Vexetal silvestre de flor branca que ten un bulbo coma un allo de raposa; sabe a avelá tenra; sae nas cembas, na primavera; entretiña e quitaba a fame.

Acabadallo.- É o remate de algo, o sitio onde acaba. Para min que está referido sobre todo ós tecidos; o sitio onde acababa o calcetín ou a farrapa. Pero creo que tamén se utilizaba noutros contextos. Esta entrega podería ser o acabadallo do vocabulario, polo menos nunha tempada.

Acalcañar.-En sentido festivo, cando da couces un animal. Cando o calcetín está fora de sitio, co calcañar no sitio onde debería estar a canela. Cando un se calza a medias, sen meter o calcañar dentro no zapato, que queda convertido nunha especie de chancla, acalcañado.
Aconchegar.- Ademais de arrimar a porta sen pechala, ademais de cubrir, acoller ou tapar, aconchegar é tamén case fartar; cando unha vaca (ou persoa) xa está case farte dise que xa vai aconchegada.
Acuartear.- Pór segunda xunta o carro, tamen chamada cuartea
Adondear.-Ablandar, por exemplo unha carocha de pan.
Afrascar.-Capturar, cazar, dominar.
Afunilar.- Liberar funilas (ou fonilas), peidos moi cheirentos pero sen ruído; botar peidos calados.
Aixeda.-Para o Gran Xerais, e con minúscula, é a definición do carro completo. Para nos é o que os galegos chaman cheda, a viga aberta en dúas facendo unha vigantesca uve vestida coas táboas no estrado e aconchegada polas mesas dianteira e traseira: a aixeda comeza na punta da cabezoalla (palabra si bendecida polos diccionario) e remata nos abrazós.
Alabusía.-Travesura, acción que implica destrozar ou desordenar algo. Unha trasnada.
Alconchar.- Subir por un pau liso axudándose con pernas e brazos; engatar.
Alconchón.-Paxaro que alconcha.
Amalloar.-Ademais de atar os amallós, amalloar unha leira é facer montóns con terróns para indicar que non está de libre pasto, que está coutada para ser pacida polo gando do propietario
Amoiar.- Que rende, que non se acaba de seguida. É palabra con minúscula no Gran Xerais, dialectalismo que significa producirse algo nunha cantidade considerable.
Apenar.-Convocar a herdeiros ou veciños para un traballo comunal;vou apenar para facer a preseira do Prado Grande.
Apencar.-Conseguir unha meta que require esforzo físico.
Apeto, A peto, Dapeto.- A propósito, con ese único obxectivo.
Apildar.-Superar un déficit mental, de saúde ou crecemento. Progresar, mellorar, saír dunha crise “Alá vai apildando”. No Gran Xerais sae apilrar como saír dunha enfermidade.

Apinchar.- Envorcar, facer que o carro ou o tractor se venza sobre un costado ou quede coas rodas cara arriba.
Apreseirar.- Guiar a auga nunha preseira ou tornadeiro.
Asomizar.-Desperdiciar, deixar sen aproveitar unha parte de algo aproveitable.
Atafuñar.-Tapar todas as frisgas, aberturas ou buracos dun espazo, por exemplo as caldeiras de cobre, para que non se escape ou para que non entre nada.
Atontelado.-Case sen sentido. Moi referido aos coellos, que eran doados de atontelar. Pero tamén unha persoa quedaba medio atontelada se caia da burra ou lle caía a tranca dunha porta carral na cabeza.
Aviacas.-Pezas que o arado leva a cada lado, por riba da rella, inclinadas cara a fóra para que a terra se abra. A súa forma serve para definir pernas tortas, como aviacas.
Babuxadeira, Babuxa.- Choiva case imperceptible, o que poderiamos chamar mollaparvos.
Bácora.- Nome coloquial que se da a unha troita xeitosa, ademais do que levaría unha cría de porco femia.
Berbelear.- Bater os dentes e tremer o corpo co frío.
Berbiois.-En plural, constúen a parte principal e máis consistente da estadullada; están en minúscula no Gran Xerais, que converte os estadullos en protagonistas principais; os berbións son os estadullos máis grosos que se colocan nas mesas dianteira e traseira do carro, que limitan o estrado; os dous berbiois de cada lateral van unidos nun todo mediante dobres barras laterais de madeira; os estadullos completan o entramado, pero son menos importantes cos berbiois, que van encastrados nas mesas por abaixo e amarrados arriba mediante as soltas, cando a carga chega ás puntas.
Bicarelo.-Sitio da xarra ou da barrila por onde se bebe. Extremo do cano da fonte de onde cae a auga ó pilón.
Bicarroceiro.-Moi dado a repartir bicos. Bicarrañeiro é un dialectalismo recollido no Gran Xerais.
Borrallo.- É o que os galegos chaman po e tamén o que queda do lume, a cinza. Para nos hai moito borrallo nas mallas, nos camiños, tamén nas casas. No forno é a borraleira, onde acababan as conzas cando se barría o forno, xa roxo, para meter o pan.
Bullateiro.-Pouco discreto, que sempre fai moita bulla.
Bulleiro.- É o borrallo amasado con auga da choiva, sobre todo nos camiños. Os galegos (agás en terras do Caurel) prefiren chamarlle barro ou lama, aínda que tamén admiten bulleiro como lugar onde nace auga (o que nos chamamos lamacal e os galegos lamazal) ou un lugar cheo de lama.
Cacafú.- Caldo de castañas curadas cocidas en leite. Recollido no diccionario de Horacio Rodríguez.
Cadea.- No GX é traveseiro do chedeiro dun carro. Paran ós require definición algo máis concreta. Son os traveseiros que separa nas varas da aixeda n aparte traseira e traseira do estrado do carro; sobre elas van clavadas as mesa sonde van encaixados os berbiois.
Calimborno.- Cavoco de acceso especialmente difícil, trexeitado. Calimbornio, no galego do Gran Xerais, é a careta dos castradores de colmeas; tamén persona, animal ou cosa de dimensións desproporcionadas, mal formadas ou de mala traza. A Amiñeira está nun calimborno; cando ía para alá, o tío Darío dicía que ía para California, que tamén empeza por Cali.
Callaforreiro.-Amigo de escallaforrar. Corriacheiro.
Camballota.- Curva, torcedura. Virá das pezas curvas que compoñen as rodas dos carros, chamada cambas. O carro ten curvas suaves, as camballotas son curvas máis bruscas, sen xeito.
Canamoeira.-Catarreira con forte conxestión nasal, andar co canamón (nariz) tapado.
Candiolo.-Está recollido como variante non recomendada, tamén para as mormelas, as velas de mocos caendo do nariz dun rapaz. Para o noso carouxo (que para os galegos é a friaxe e non os bocados de auga encarouxada), o galego prefire carambelo.
Cangallas, de.- Caer de costas, de forma aparatosa.
Cangallas.- Aparello a modo de grandes alforxas de esparto que se lle puña a burros ou cabalos para acarrexar produtos.
Capacete.-A cabeza dos que teñen pouca cabeza ou non a usan para pensar moito; “sempre fai o que lle sae do capacete”. En galego é peza de armadura ou peza do alambique.
Caracola.- Bullaca, excrecencia do carballo en forma de bola cuberta de engurras e picos. Os rapaces xuntaban dúas cun pao e xa era unha xunta de vacas ou as rodas dun carro.
Carocha.- Canto da barra de pan ou da panocha, con moita codia ou pouco miolo, o bocado preferido polos rapaces (ou non tan rapaces); en galego e tronco comido polo caruncho. En galego, a nosa carocha e carocho.
Carracheira.- Que vai moita calor, sexa de lume (onde está o maior brasaredo) o de ambiente (medio día de verán en solleira)
Catrapocho.- Castiñeiro (ou carballo) que cae a bocados, seco e podre.
Cazcarriolas.-Colgarexos de merda apegados no cuada ou no rabo das vacas ou das ovellas.
Cenceneira.- Dor de cabeza, o que os finos chaman xaqueca: “teño una cenceneira”...
Ceprinar.-Volcar, tirar, especialmente un líquido ou unha masa.
Chafurrar.- Meter unha cousa ou persoa nun sitio onde non semellaba doado atinar ou onde non era doado que coupese.
Chamouzada.- Carrada pequena de herba, palla, ramallos ou estrume. Recollido por Horacio.
Chocoldrear.- Se usas un corenta e levas uns zamancos do 45, chocoldrean nos teus pes (ou os pés dentro deles).
Cichar a canelo.- Esfurricharse, escaganeirarse.
Coco relumbrón.- Lucecú.
Codia.-Rebanda de pan, de sandía ou de melón.
Concoma.-Algo que nos obsesiona, no que non podemos deixar de pensar, que nos quita o sono. Ten que ver coa obsesión ou, para os crentes, co cargo de conciencia.
Confite.-Pan sobado, como unha empanada con cadros marcados para mellor cortar, feito cunhas gras de sal ou cunha pouca leite. O mesmo que a abortada, tiña como obxectivo a celebración da fornada cos rapaces.
Corriacheiro.-Curioso en exceso; amigo de buscar e coleccionar corriachos.
Corriacho.-Cousa de pouco valor.
Cousillote.-Óso de canela con pouco alimento para dar sabor ó caldo, canivete. Para nos, quixote.
Crabuñar.- Picar a gadaña co martelo correspondente para adelgazar o fío. Facíase despois de cada xeira.
Cuañeira.- Mañuzo de herba, xeralmente verde, atado con dúas vergas. Coañeira, en galego, é que nós chamamos baleadeira, a vasoira das mallas, a que sirve para mover o coaño ou caño, o que nos chamamos cuaño.
Cusmallo.-Restos que quedaban na forxas despois de soldar con area o ferro.Delouro.-É o claro entre treboada e treboada, o espazo que pode servir para delourar algo mollado.
Derreado.-Un está derreado, esgotado, despois de andar derreigando todo o día.
Derreigar.- Traballar duro, por exemplo arrincando torgos e carqueixas para facer unha bouza no monte.
Desabusado.- Crecido, desenvolto, esperegilado.
Desacencido.-O que anda acelerado, sen paraxe, dun sitio para outro.
Descongraciado.-Pouco amigable, serio, egoísta e pouco agradecido.
Diantas.- Vén a ser sinónimo de hai un nada, hai un cacho, vai un momentiño, diantas.
Dóndeo.-Brando, amolecido. En galego GX existe dondo como suave ao tacto, sen durezas nin asperezas.
Embazacado.- Cando un cae sobre todo de costas, e queda sen alento. Ou cando che dan cun balón na boca do estómago; se é o couce dun burro, aínda peor. Un rosco ou pastel que non esponxa ben tamén está embazacado; pode facer mal no estómago, por outras razóns.
Emboldregarse.-Lixarse con bulleiro, bosta ou outro lixo.
Emboligar.- Enfolizcarse de bulleiro ou de bosta. Emboutar, que si está no diccionario galego.
Emboligarse.-Lixarse moito con bulleiro ou merda.
Encamballotado.-Retorcido, cheo de camballotas. Aplícase tamén ás persoas vellas, cando están xa moi dobradas, con perfil de fouce.
Encandiolar.- Estar encandiolado é temblar pola friaxe, estar a punto de morrer co frío, atrecido.
Encendedallo/a.- Fronxas (fronza, en galego) de uz, xesta ou afetos; calquera cousa que poida servir para encender o lume.
Encombado.- Torto, retorcido, facendo comba. No galego “católico” prefiren empenado, como tamén dicimos en Brumoso.
Endino.-Maluqueiro, traveso, de pouco fiar.
Enfolizcar.-Lixar; habitualmente falase dunha persoa enfolizcada, con lixo na cara. Tamén se di dunha persoa chispa, borracha.
Engaliotarse.- Engarrarse, loitar. Nos dicimos luta.
Empantanado.- Sitio cheo de estorbos onde é difícil moverse. Onde reina o desorde.
Empezadallo.- O empezadallo é o sitio concreto ou o momento en que empeza algo.
Enronia.- Desexo intenso de algo. Desexo imprevisto ou inexplicable, semellante a antollo de embarazada. Desexo de algo non planeado.
Enxaramelar.-Primeira fase de crecemento dun froito. A primeira semana de agosto ten que ser quente porque é cando enxaramelan as castañas. Tamén aplicable ao crecemento dos cativos.
Esbullar.- Quitar a casca ás patacas, a unha mazá ou a unha pera sacando longas tiras. No Caurel din bullar, bullar as patacas. No diccionario galego, esbullar o termo está recollido como variante non recomendada para espoliar, roubar, arrebatar.
Esbúreo.- Sen aditamento nin acompañamento. Unhas patacas esbúreas: sen nada máis que patacas.
Escachouzar.-Cando a potada ferve a todo meter, está escachouzando. No diccionario de galego é escachoar.
Escadabullar.- Rebuscar, aproveitar unha colleita sen deixar nada para o rebusco.
Escallaforrar.-Furgar, rebuscar na procura de algo indeterminado nun sitio. O que fai un rapaz que acha un baúl no faiado. Revolver cousas sen buscar algo determinado.
Escancarar.-Abrir, especialmente unha porta, de par en par.
Escancha.-Unha medida que seica non existe no galego normativo. Non é un paso, penso que é un paso largo, algo forzado. Non está no GX, que só recolle escanchar como variante de escarranchar. Escarranchar, a min dame que ten que ser escancharse esaxeradamente, como habería que escancarse no lombo dunha égua moi moi gorda, ou para cruzar unhas poldras moi moi separadas, sempre que se saltaran sin brincar. En ver de escancha, iso sería unha escarrancha.
Escaneta.-Escano lixeiro, máis doado de mover. Pode servir para dar asento de dúas a seis ou máis persoas.
Escarramelar.-Abrir moito os ollos, polo medo ou pola enorme sorpresa que non causa algo.
Escodiachar.- Non é cortar unha codia (que en galego é só casca, non significa rebanda) de pan; é retorcer o pan coa man para partilo porque non hai navalla. Non ten moito que ver con escodiar, recollido como variante no diccionario galego por quitar a codia ao pan.
Escorrexer.- Tusir para sacar flemas ou asperezas que atrancan a gorxa e non deixan falar con normalidade. Facer ir a agua, cando é escasa, por un rego pouco labrado.
Escoscar.- Sacar caróns de noz das súas duras cascas, ou sacar os chícharos ou os garbanzos das casulas; tamén sacar o gran do millo da mazaroca. (descubrir a mazaroca quitándolle a folla é esfolar, como no caso dun cordeiro para a festa). No diccionario galego escoscar é quitarlle á noz a casca verde; escarolar; quitarlle a casca ó trigo ou á avea.
Escucir.-Fuxir, liscar, desaparecer de xeito impensado.
Escucirse.-Fusgarse, desaparecer sen deixar rastro.
Esfarramechar.- Rasgar, por en trizas un trapo. Esganifar é un fermoso sinónimo que está no diccionario de Horacio Rodríguez, pero tamén no diccionario galego.
Esfocilar.- Limpar, con ferros roxados nas brasas, as barbas dos fociños e as orelleiras do porco.
Esfurracar.- Empregar unha vara ou un caxato para facer saír un bicho dun buraco, dunha rata coveira, por exemplo; esfurracar nun avrespeiro, tamén diciamos. Esfuracar existe no diccionario galego para facer buracos, furar. Esfurracar produce buracos máis grandes.
Esfurricharse.- Ter caganeira ou cagarría. Descomposición.
Esgalabernar.- Producir un galaberno (palabra xa recollida polo Horacio), un buraco grande; as talaburdiadas esgalabernaban as pozas e as preseiras.
Esgarnancharse.- Mancarse cun garnancho, ferirse.
Esmorreado.-Mancado, ferido. O garnancho abre corte; cunha caída no chan un acaba esmorreado.
Esnagatado.- Como sairía un despois de caer no medio dun silvaredo, ou tamén despois de caer ós roullóns por unha louxeira.
Espalvurir.-Espabilar, levantar a alguén; sacudir unha manta ou unha prenda con po, en desuso.
Espamborrar.- Romper, esbotelar. Parece refirirse preferiblemente a algo blando, pero tamén se espamborra unha pucheira de barro se cae ó chan.Esparagallar.-Esparexer, para nós vai casi limitado ó esterco; esparagallar e esparexer outras cousas. Hermisende é un lugar con barrios esparagallados.
Espinotar.-O que fan as cabalerías para fuxir da carga ou para botar o xinete ao chan. Tamén se utilizar referido á xente que se alporiza por sentirse atacada nunha conversa, polo que contesta de forma violenta, espinotando.
Espitrocar.-Furgar, buscar algo valéndose de algo aguzado. Espitrocar nun dedo para sacer un pico de orurizo, por exemplo. Tamén pode ser cunha estaca nun poulo ou nunha parede.
Estadulleta.-Estudullo ou fungueiro está recollido como merece no Gran Xerais; estadulleta só se amenta como algo menos importante, como “estadullo dianteiro do carro, máis curto que o resto”; non se lle fai xustiza, porque, de ser estadullo, era o estadullo máis importante, o que facía oco para que a vaca puidese arrimarse á aixeda e tirar ben. Sen estadulleta, a vaca tería que retorcer a cuada cara ó exterior e non podería tirar a xeito nin cabería polas rodeiras do camiño. Se o estadullo é o home (amigo de presumir e facerse ver, como o galo), a estadulleta é a muller (práctica, mirando por todo, con visión panorámica); sen un estadullo a carrada de herba chegaba a casa; sen estadulleta, non.
Estaraco.- Pau delgado, guizo. Persoa moi delgada.
Estorriado ou esturriado.-Pasou de asado e está revido, medio chamuscado.
Estoubado.- Pouco formal, bruto, que fai cousas sin sentido.
Estourote.-A planta que da campaniñas de cor violeta que sirven para estourar se se golpean contra a man apretandolle a boca. Os galegos estalan e chámanse estalotes.
Estreitoira.-Os galegos, máis aforradores, prefiren treitoira, aínda que coinciden con nós en recoller como sinónimo apeladoiro. É a peza que, espetada nas varas da aixeda, aconchega o eixe por diante e por detrás; por baixo do eixe, as estreitoiras de cada lado do carro únense mediante unha terraxa, un largo parafuso; con carga e costa abaixo, apretábanse as terrraxas para que servisen de freo e non se vencese todo o peso na cabeza das vacas; os mozos amigos de presumir tamén apretaban as terraxas do carro para facelo cantar, para que as mozas soubesen deles.
Estremallagota.-Gran cantidade dunha cousa, especialmente castañas, esparexidas polo chan.
Estrinque.- Cadea usada para acuartear.
Estrombarrúas.- Descoidado. Asociase ó que anda cos pés a rastro.
Estrouzapé.- Remite a unha situación física, de ruido, caída de algodun carro ou dunha burra, atravesado no camiño, con xente rindo ou botando as maus á cabeza. Non é un guirigay, é un estrouzapé. Para Horacio era o ruido que fai o gando cando está inquedo nas cortes.
Farramecho.- Trapo vello e de pouco valor, listo para esfarramechar, para atafuñar unha caldeira ou facer unha farrapa.
Farrumeiro.-Trapalleiro. Amigo de andar con corriahadas, sexan cousas que non serven para gran cousa ou con lerias duns e doutros.
Fita.-Pedra pequena, chaira e de forma circular que se tira contra o tango que suxeita as moedas ou carpetas.
Fizcaña.-Aceno, xesto.
Folizco.- Mancha, pegada de lixo na cara.
Fora-mi-de-mal.-Oxalá, quen nos dera, estaría ben. Expresión acuñada pola familia da Esperanza que cabeza interpretar como un cruce de dedos para espantar o mal fario e atraer boas novas.
Fruxanco.-Buraco aberto no terreo onde se corre perigo de meter un pe e quebrar unha perna (unha pata, caso de animal). Para Horacio Rodríguez é furuxanco.
Fucafuca.- Persoa que se pasa de traballadora, que non ten paraxe, que sempre está a facer algo. Nada preguiceiro.
Furgalla.-O que os galegos chaman farangulla, miga de pan. Aplicase a todo o que é minúsculo.
Furricheira.- caganeira, cagarría. Descomposición. No diccionario de Horacio está.
Furuxanco.-Buraco grande no terreo, segundo Horacio Rodríguez.
Fusgarse.- Evadirse, desaparecer, escucirse.
Gaiteiro.-Cabaliño do demo, libélula.
Galelo.-Cada unha das partes ou polas que forman unha uva; cando as uvas quedan sen criar porque vén mal tempo na floración, o que adoita haber son galelos, con media ducia de vagos. O que nós chamamos uva (ou marangolo, se é do rei e grande) en galego e acio e en castelán racimo; o que nós chamamos bago, tamén o é en galego do GX, cada un dos grans que forman o acio-uva-marangolo, unha vez desprendidos do cango.
Garamalleiro, garamallo.- Algo ou alguén que non asenta, como pasaba cos garamallos no alto dun carro de leña, que se enganchaban con todo.
Garmalleiro.- Un tipo que non coordina moi ben as extremidades porque é moi alto.
Garnancho.- Estaraco escochado e con agumes preparado para que alguén se esgarnanche contra el.
Garroteiro.-Buraco ou canle que serve para facilitar a circulación da auga da choiva ou do xurro das cortes.
Gobernar.- Amañar, reparar, arreglar algo estragado. Está no diccionario galego, pero estamos deixando que desapareza. É palabra moi usada polos nosos maiores, incluso no sentido de aliñar (unha ensalada, un asado) ou adobar. Temos que gobernar a nosa lingua adoptando esta palabra deturpada polos gobernos que, polo xeral, fan de todo menos gobernar.
Gogo.- Penedo redondeado, preferentemente de río.
Gorgullo ou gurgullo.-Bola de fío de la ou liño. En galego, gurgullo ou gurgullón é o lugar onde nace a auga facendo gurgullas. Gurgullo é tamén o insecto con corpo de forma oval que vive nas sementes dos cereais e legumes e do cal existen moitas variedades.
Gorrobita.-Pregue ou engurra na roupa; nada que ver coas engurras da pel polos anos. Un pano ou un plástico pode estar chego de gorrobitas ou todo engorrobitado.

Gorromela.- Enronia, antoxo, desexo intenso de algo. Pode asociarse a berrar de cordeiro á tarde, á espera de que chegue a ovella do monte.
Goxo.-Veleno.
Grañeira.- A verga coa que se ataban os mollos de centeo ou trigo.
Guizo.-Pao delgado e de pouco valor, nin como vara de tanxer as vacas nin para meter no lume. En galego sirve para definir a candieira e o encendedallo.
Irlar.- Estar case transparente, de tan delgado; unha persoa está irlando despois dunha enfermidade que lle quitou o apetito.
Langrollo.- Tragón, capaz de roubar froito aínda verde e non compartilo co que non foi capaz de subir á arbore.
Licantina.-Lida con moita palabra asociada; podese lidar en silencio; a licantina atúrana tamén os que andan ó redor.
Lida.-Lideira, teima, cisma, concoma, obsesión. En galego GX é loita ou rifa entre dúas ou máis persoas.
Liorna.-Barullo grande, guirigai; boa liorna armaban os porcos cando estaban famentos e sentían que se achegaba o caldeiro coa comida.
Ludencia, en.- Ao trasluz.
Luta.- Loita. Pode ser de broma ou en serio; é xogar para ver quen podía máis, a ver quen pinchaba a quen e quedaba por riba, pero tamén unha agarrada en serio, a ver quen bate máis no outro.
Malingrar.-Infectarse unha ferida, que se pon vermella, inchada e pode criar pus; no Gran Xerais aparece como variante pouco matizada para explicar o feito de "encetarse, empeorar unha ferida".
Mamota.- Sapada, caída que non abre ferida pero probablemente deixa moradela: “Apañou unha mamota!”; cansazo extremo. Tamén castaña cocida con casca, coma na Gran Xerais.
Manxadeira.-A mesa do gando; serve para botar comida procurando que as vacas ou as ovellas non pisen nela.
Manxoeira ou meixoeira.- Nasa para coller troitas.
Marangolo.-Uva grande, que hai que coller coas dúas mans, polo xeral as do Rei. Tamén pode ser marangolo un rapaz moi gordecho ou unha persoa con moito volume..
Mesa.-Para o GX é o leito do carro, o estrado; nos poderiamos definilo como as soltas de abaixo; non poden ser soltas porque son de madeira labrada e van amarrando a aixeda e pondo límites ó estrado; en cada extremo, acollen a base cadrada dos berbiois.
Mixordia.-Mestura, mezcla desordenada.
Mormela.-En galego mormeira é un catarro nasal, unha catarrerira. Mormelas, para nós, son os mocos, as velas.
Mornal.-Medouco onde se amontoaban os mollos nas leiras, ata a acarrexa; meda en pequeño.
Murrio.-Bofetón, lambada, labazada. Tal vez derivada de morrazo, que viría ser un golpe nos morros.
Nacras.- Son eses mocos verdes, pegados, secos, que non saen sonando, requiren traballo de mina.
Niu.-Onde pon os ovos o paxaro. O da pita é niadeiro.
Oxar.-Espantar as pitas para que saian do semillero ou para que vaian para o galiñeiro. Oxe, oxe!
Panchuca.- Vexetal de pouco tiro, cor entre amarela e rosa, que sae debaixo dos chaguazos; ten como pequenas tetas e da un leite con gusto a plátano. En Hemisende chámanlle maias, porque saían en maio.
Pentello.-O que no diccionario galego é “guecho de pelo ou de la”, para nós é o pelo da entreperna. Como dirían os rapaces: “Mira, xa teño pentello”.
Perpelear.-Fai referencia a movelos párpados, pestenexar. Cando se usa: “Non o deixou perpelear” querese decir que estivo tan controlado que non puido moverse nin o máis mínimo.
Pinote.-O que fai a cabalería cando se espanta ou cando quere botarte ó chan.
Pita cega.- Insecto camiña sobre a auga. Iso que en castelán chama "zapateros".Pita cega.-Zapateiro.
Pitaroca.-Buraco, oco fondo, preferentemente nunha fraga ou nun penedo. Tamén recollido por Horacio Rodríguez
Pizpouteria.-Un dos nomes que se lle aplica ao aparato reproductor feminino. No palabrario de Horacio Rodríguez é dispouteria. Ferragacha, perrecha, cousa, cona.
Pórse nela (ou nel).- Foder.
Prego.- Cravo feito polo ferreiro.
Preseira.- No río, en galego. Non coñecen a preseira do prado, esas pequenas obras de arte que permitían repartir a auga mediante esas caldeiriñas de dous ou tres metros, paralelas á caldeira principal e rematadas en tres ou catro embocaduras para que a auga vaia repartíndose mellor para adolecer o poulo.
Quixote.-Óso de canela con pouco alimento para dar sabor ó caldo, canivete; no vocabulario do Horacio é o pé. En Hermisende chámanlle cousillote.
Rabexar.- Moverse sen parar dun sitio para outro, facendo cousas de discutible proveito. No galego do GX é mover o rabo ou dar co rabo.
Rebechar.-A xogueta tan propia dos cativos e dos animais nas primeiras fases da vida. Aparece no Gran Xerais como sinónimo de brincar. Rebechan os cadelos e os vitelos, os cabritos e os cordeiros e, por suposto, os rapaces; xogar a engaliotarse.
Reboullarego.-Tan redondo que podería botar a rodar; moi aplicado a persoas de escasa estatura e moita cintura.
Recadén.-Está ben definido no GX, pero non me resisto a recoller a palabra que designa a xugada contraposta á cuartea, destinada a tirar desde a parte posterior do carro para evitar que que a carrada arrastre ou atropele á xunta principal en baixadeiros perigosos con cargas excesivas; tamén leva ese nome a argola que, con ese fin, ía enganchada na cadea traseira, entre os abrazós.
Regoxa.-Empezadallo dunha barra ou panocha, con moita codia e pouco miolo; carocha. En gallego é anaco de pan, chusco.
Resolta.- Dise da burra en celo, que anda a machos.
Rillar.-Refírese, para nós, sobre todo a aproveitar un oso. Vai unha oración pouco piadosa que, creo, me ensinou o avó Anselmo: “Padre noso, caldo groso, xixa gorda non ten oso, rilla rapaz este oso, ríllao ti que eu non poso”
Ripar.-Sacarlle a folla ós negrillos (antes de que os comese a praga que acabou con eles), que se cocían para alimentar os porcos. No caso dos garbanzos consiste en arrancalos das plantas; paso previo a escoscalos pisándoos cos pés, unha vez ben delourados.
Rodillo.- Pano, peza de cociña para limpar as ou secar os cacharros.
Rompexugos.- Bruto, estoubado. Hai que ser moi bruto para romper un xugo.
Ruxideira.- herba que cando está seca ten unha casula con sementes que ruxen.
Salpedrés.- Pedra, tamén no galego normativo. Para espantalo, en Brumoso os rapaces cantabamos: “Salpedrés, salpedrés, non mates a miña res que xa só me quedan dúas ou tres”
Sansoneta.-Ruxe ruxe, un sermón repititivo, que aburre; en galego GX é reprensión.
Sarnicho.- E o sarritán, a espiña, segundo os de Hermisende
Sarritán.- Sarritán para nós e a espiña, a columna vertebral de persoa ou animal; tamén é un monte con fragas que imita pola forma as sartas dunha columna vertebral, por exemplo o sarritán da Ladeira. Está recollido tamén polo Horacio.
Sentalló.- En galego, como variante non recomendada, é alguén baixo, de pouca estatura. Para nos é o que en galego chaman sentallo, asento, tallo.
Silvaredo.-Matagueira de silvas (os galegos prefiren silveiral). O que máis abunda, agora mesmo, en terras de Brumoso. Tamén hai moito sabugueiro, que cheira ben cando está en flor e arrebuña menos.
Solta.-Peza de pouco máis dun metro, coma un estabullo coas puntas retorneadas e convertidas en argolas para unir as puntas dos berbiois dianteiros e traseiros co fin de amarrar a carga. Como case todo o carro (salvo o eixe, que era de afreixo), facíanse de negrillo; se hoxe houbese que volver ó carro, cos negrillos comidos pola peste, habería que probar outra madeira.
Sornexar.- Respirar mal, facendo ruído.
Sumicio.-Desaparición; cando algo inexplicablemente, non aparece, podemos dicir e dicimos: “Vaia sumicio”. Unha desaparición algo misteriosa. En Galicia e Asturias dirían que era cousa do Sumicio, un demo burlón , un trasgo amigo de cambiar as cousas de sitio.
Talaburdiada.-Treboada forte que estraga os camiños e fai medrar os regueiros.
Talada, rapar a talada.-Pasar moito frío, correr o risco de encandiolarse, atrecer.
Talanqueira.-Vara para xogar o irá, palán. Borracheira.Tasmear.-Calcular con coidado, repartir, equilibrar.
Tesón.-Ganapán para pillar as troitas.
Timón.- Pau do arado que vai da rabiza á chavella.
Timoncela.-Pau de acuartear; timón sen arado, para ese uso.
Tornadeiro.- En galego, tornadoiro, o lugar onde se desvía a auga dun rego ou, no noso caso, caldeira.
Trafugueiro.- Cepo, tronco atravesado na lareira para apoiar a leña que se vai queimar, para que arda mellor. Horacio recolleuna.
Trancaxo.- Pouco coidadoso, trapallas.
Treixó.- Trouzó, tirizó.
Trexeitado.- Que non é xeitoso; referido sobre todo a acceso, entrada, camiño, escaleira. Pouco accesible ou dificultoso para entrar. En persoa, pouco mañoso para facer algo.
Trombeleiro.-Persoa que anda tranqueleando, propensa a caer en cada paso que da.
Trouzó.-Inflamación das glándulas das pálpebras. En galego é variante non recomendada. Prefiren tirizó, orizó ou toromelo.
Tusilvana.- Tunda, unha chea de labazadas.
Veldro.-A denominación da vestimenta completa da ovella logo de tosquiada, un veldro de la.
Vío.-Pao duns dez centímetros e gordo como o pulso dun rapaz que, espetado pola parte baixa da aixeda, serve para enganchar a treixa e suxeitar a carrada. Hai dous adiante, por diante da mesa dianteira, e dous atrás, a carón dos abrazós. En galego do Gran Xerais e a parte inferior dun fungueiro para ese fin.
Xeitoso.- De trato fácil, agarimoso. Mañoso.
Xeixo.- Pedernal, o cuarzo branco.
Xocotó.- En Castromil, parte da pata do porco que bota o pote do caldo ou os cocidos de garavanzos. O que nós chamamos quixote e en Hermisende cousillote.
Xongo.- Gogo, penedo redondeado propio do río.
Zabaneiro.- Persoa que anda sempre lixosa, coa roupa cotrosa, chea de merda. Dise do que sempre anda lixado (dicc. do Horacio).
Zamancos.- Calzado con piso de madeira reforzado con chatolas para evitar esbarar, con cuberta de coiro duro que había que adondear untando con graxa ou pingo sen sal. En galego GX son zocos mal feitos; de rapaces, nós só usabamos zamancos e, non sei o de Castrelos, pero dou por seguro que algún bon zamanqueiro habería por Brumoso.
Zambucada.- Caída de mal xeito, de cangallas.
Zanfonear.- Máis ou menos como rabexar, pero cun sentido de maior urxencia, se cadra. En galego GX tamén significa perder o tempo e, por suposto, tocar a zanfona.
Zarrapastro.- Persoa que non se enfeita nada, que anda de calquera maneira, coa roupa lixada, o calzado acalcañado e lixoso, por exemplo.
Zobar.-Encirrar. Zobar os cans, ou ós rapaces, para que se pelexen.
Zreixal.- Árbore que dá zreixas. Noutros sitios é cerdeira e da cereixas.

Demasiados coches de máis de dez anos? Demasiados coches de luxo!!

2011-10-23T07:17:00.000-07:00

Cando os indicadores son sempre negativos, as autoridades encargadas de contar miserias deberían deixar as estatísticas mensuais, con avances por quincenas, e contentarse con tomar o pulso da triste realidade cada tres meses ou máis. Para que mortificarse comprobando que o crecemento aínda non chega, que descende a confianza dos empresarios e a dos consumidores, que non se venden os pisos da burbulla, que medran os ERE, que hai máis peches de empresas e, por suposto, que medra o paro.
Unha das estatísticas que nos queren vender como unha traxedia e a que pon de manifesto o constante descenso de vendas dos coches. Botánnos os datos á cara coma se nos chamasen irresponsables por non correr a cambiar de carro. Seica é unha traxedia que se vendan este ano 40.000 coches menos que en 2007, cun descenso de casi o 38% sobre o pasado ano. Que se vendan a prezos de hai dez anos e nin así repunten as vendas. Os vendedores, por suposto, son capaces de salientar o avellentamento do parque, os riscos que iso supón para a seguridade viaria. Se non é por presumir, que se vendan coches por patriotismo e saúde pública. Alertan de que o ano que ven poderían ter máis de dez anos 40 de cada cen coches que anden polas estradas. Que traxedia! Por qué nos obrigan a pasar a ITV se non é para garantir que os nosos vellos coches son seguros e merecen seguir vivindo? Segundo os datos da mesma asociación de fabricantes de coches, hai dous anos estabamos entre os europeos cun parque móvil máis mozo. Só no Reino Unido, Bélxica e Francia había porcentaxes inferiores de coches de máis de dez anos. España, da man de Alemaña, como os potentados, deixando que houbese maior proporción de coches de máis de 10 anos en Austria, en Dinamarca, Italia, Suecia ou Finlandia. E en Grecia e Portugal, por suposto.
E logo ninguén lembra como doe un rabuñon nun coche novo? A tranquilidade ben vale aturar co coche vello mentres furrule. E logo non queremos ser conscientes do que podemos aforrar en accesorios e lavatorios?
Por qué será que non existe crise nas vendas dos coches de luxo?
Por que será que subiron máis dun 148% en setembro, máis dun 114% no que vai de ano?
Será porque os ricos xa albiscan a saída da crise e xa o están a celebrar?
Que crise?, seica dixeron cando lles preguntaron.

Necesitamos un Robin Hood!!

2011-10-22T05:52:00.001-07:00

Estaba querendo crer que estabamos aprendendo a lección da crise, que tiñamos mesmo propósito de enmenda.

De momento, cumprimos a penitencia.

Do outro, a saber cando.

Os orzamentos das administracións públicas son máis restritivos, por imperativo superior. Eu querería crer que se recorta máis no accesorio e menos alí onde non debería recortarse nada. Pero dubido firmemente. Porque aínda se manteñen pluses para ex altos cargos, pluses que eran discutibles nunha etapa de supostas vacas gordas pero que resultan infumables nestas circunstancias; algunhas comunidades, como Extremadura, xa os eliminaron. Por aquí, aínda non. Os políticos teñen propósito de enmenda? A costa de recortar sobre o recortado. Sobre os salarios dos funcionarios, seguro. As pagas extra, como en Portugal, se cadra.

E o asunto das caixas de aforros? Demostrado que a xestión era -salvo mínimas excepcións- nefasta e despilfarradora, toma alá reestruturación con fondos públicos que non hai para empresarios que necesitan circulante para manter a actividade e o nivel de emprego. Cambian os equipos directivos, qué menos, pero sobresáltanos saber que os que se van fano forrados de millóns, con primas e blindaxes que serán legais (ata o Supremo os avala) pero son manifestamente ilexítimos. Vergonza dá ver que quen non soubo xestionar e perdeu os cartos de todos se retire como millonario cos cartos de todos que aínda non se esfumaran.

De cara ao futuro, ademáis de boas soldadas e -a bo seguro- novas blindaxes, os novos rectores das caixas de aforros xa teñen a solución para saír do furancho: conxelar durante dous anos os salarios dos traballadores e cobrar máis comisións aos que non nos atrevamos a fabricar a nosa caixa particular na casa.

Quén quere, quen cre, a estas alturas, propósitos de enmenda?

Como ben di alguén que eu me sei, necesitamos un Robin Hood!!

Robin_shoots_with_sir_Guy_by_Louis_Rhead_1912. (Wikipedia)

Leccións de inglés para principiantes

2011-10-18T08:49:00.001-07:00

A nosa terra é menos nosa

2011-10-03T09:41:00.001-07:00

Coa desaparición do diario dixital A Nosa Terra, que segue á desaparición do semanario, estamos un pouco máis orfos de información en Galego. Nos medios en galego, a crise e máis crise, do mesmo xeito que no can fraco todo son pulgas. Quedamos sen medios de comunicación en galego, se quitamos a revista mensual Tempos Novos. Galicia hoxe, Xornal de Galicia, Vieiros, A Nosa Terra. Non creo que sexa culpa do Goberno. É culpa da crise, que semella querer deixar só terra queimada, e da falta de lectores comprometidos, dispostos a gastar nun xornal en galego o que gastan nun refresco. Así son as cousas. Hoxe, a nosa terra e menos nosa e a nosa lingua avanza un paso máis cara a unha desaparición que semella inevitable. Iso xa non é só culpa da crise e da falta de lectores.

Unha gozosa descuberta serodia: El bosque perdido de Emilio Gavilanes

2011-09-26T09:31:00.000-07:00

A medida que un vai sumando anos pode escoller dous camiños: ou ben irse facendo cada vez máis sabio, desde a humildade de quen sabe que sempre queda moito por saber, ou caer na tentación de crer que xa sabe case todo o que hai que saber e correr o risco de esnafrarse contra a realidade, coma un burro vello.

Despois de tanto ler durante medio século, cheguei a pensar que xa non se me escapaba ningún grande escritor por catar. Era consciente de que non lera todos os libros que merecen ser lidos, pero tiña a impresión de que non me quedaba ningún grande autor por descubrir, aínda que fose a través das reseñas ou das críticas bibliográficas. Ata que o azar me levou a coñecer a Emilio Gavilanes. Ata que tiven a sorte de ouvirlle ler dous excelentes relatos, a carón do castelo de Puebla de Sanabria, nunha fría medianoite máxica do pasado mes de agosto. Ata que descubrín despois, páxina a páxina, o universo de La Carballa que recolle o seu libro El bosque perdido, publicado no ano 2000. Un libro onde conviven en perfecta armonía as historias máxicas coas tráxicas, onde os fiadeiros dos mellores contos son as tabernas dese lugar mítico que seica hai que situar na Carballeda xabresa, aínda que, por momentos un se sinta en Macondo ou en Comala. As esporádicas referencias á guerra fan que nos saibamos en España e algunhas expresións tamén nos poden lembrar ás historias de Delibes. Para min, desde agora, Gavilanes ocupará un sitio preferente entre os meus escritores preferidos. Lobos e tesouros escondidos, amores e xenreiras, tremendismo e poesía, todo ben cribado nesta colección de fermosos relatos que acaban compoñendo unha gran novela ou, se se prefire, a biblia de La Carballa..

Internet, a educación e o Hyde que hai en nós

2011-09-17T07:51:00.000-07:00

Unha reportaxe sobreInternet que publica El País adapta á rede máis inmensa o mito do doctor Jeckill e míster Hyde. Dr. Jekyill y @Hyde. Salienta o analista que, ao amparo do anonimato, a persoa máis educada pode revelarse como un opinador cheo de odio e carraxe, o peor Hyde. Estou plenamente de acordo e celebro a tendencia encamiñada a procurar reducir as porcentaxes de anonimato nas áreas abertas a comentarios, que amiúdo se acaban convertendo en tribunas para insultadores que esconden o nome.

Para todo hai excepcións e, neste ámbito, tamén hai escritores de recoñecido prestixio que non teñen reparo á hora de repartir, mediante os seus artigos, estopa para todo o que se move, sen andarse con medias tintas nin panos mornos. Arturo PérezReverte é un exemplo interesante, porque non exerce sempre un labor de provocador ao uso, un papel que a outros lles funciona e exercen a tempo completo. O que recordamos como excelente correspondente de guerras en medio mundo, ahora escritor de prestixio e vendas, guerrea habitualmente a través dos seus artigos, nesa sección de Patente de Corso, moi seguida tamén a través da rede. Pero non sempre dispara a discreción. Pode abouxar sen piedade ao presidente do Goberno, nun artigo como Sobre imbéciles y malvados e tamén pode asinar unha peza tan lírica como La tarde en la que acabó el mundo. Aí debe estar o segredo da súa amizade con Javier Marías, que da un tipo de persoa distinto e que constitúe tamén un escritor –de éxito- diametralmente oposto en fondos e formas.

Nun dos últimos artigos, Reverte pasa revista á perda da educación e do saúdo, e revela que decidíu retirarlle o seu educado bos días a unha muller que nunca lle contestaba. En Suludando no es gerundio aborda unha cuestión na que podemos estar case plenamente de acordo: a deshumanización que nos leva a non dicir ola aos veciños nin aos paisanos dunha aldea que aínda manteñen o costume de saudar. A min a dúbida éntrame cando lle sae a vea guerrilleira e dispara contra esa muller á que di saudou durante vinte anos sen obter nunca resposta; ata que decidiu retirarlle o saúdoe “ese trozo de carne con patas”.

Ese exceso, a min recórdame un artigo no que RosaMontero recolle unha pasaxe dun libro especial, “Piedad”, de Miguel Mena, que fala dun rapaz coa síndrome de angelman: "El niño sin voz tiene tendencia al saludo. Cuando paseas con él y se cruza con alguien, a menudo extiende su brazo hacia el desconocido y emite un ligero gemido: aaaaaaaaaaa... Esto es todo lo que puede decir. Las respuestas son muy variadas, desde quien le habla y tiene hacia él un gesto cariñoso o compasivo hasta quien lo ignora deliberadamente y hace como que no lo ve. Nunca te acostumbras a esa indiferencia forzada y un día estallas. El niño sin voz ha saludado a un chico sentado en un portal, un adolescente que mira sin decir nada. El niño sin voz insiste y el chaval, nada de nada. Te duele. Te irrita.Te cansa. Te vuelves y le recriminas su silencio, le reprochas su indiferencia, descargas sobre él la rabia acumulada por todos los que durante años han ignorado al niño sin voz. Y el adolescente, con cara de estupor y haciendo un grandísimo esfuerzo, saca de lo más profundo de su garganta un sonido casi ininteligible y a duras penas dice: Sssssoy sssssordo".

De todo se pode sacar algo positivo. O artigo de Reverte sobre a perda do saúdo serviu para que me animase a saudar a unha velliña que ten a súa pista de competición contra si mesma no patio interior do noso edificio. Precisa dúas muletas pero camiña de presa, con pasiños curtos pero continuados. Todo un exemplo de vontade por manter a mobilidade. Por non ser un vulto nunha cadeira de rodas. Admirable, o seu empeño. Contestou aos meus bos días gastando máis saliva ca min:

-Bos días nos dea Deus.

Quedei contento. Claro.

Caso de non contestarme hoxe, mañá non lle diría nada. Xogo con vantaxe, grazas ás lecturas compartidas por Rosa Montero.

Aldeas abandonadas

2011-09-06T12:37:00.000-07:00

Foto Xabrés da Teixeira

Se Galicia ten máis da metade dos núcleos de poboación de España, semella lóxico que deba acoller tamén máis da metade das aldeas abandonadas. Máis de 1.400 aldeas galegas sen ningún morador, e outras máis de 800 cun só habitante.

Á vista dunha aldea abandonada, un non pode deixar de pensar nas persoas que lle deron vida noutros tempos. Teñen saudade esas portas e ventás, sen ninguén que as use? As rúas en desuso, botan en falta pés que as pisen?

Máis dramático resulta pensar nesas máis de oitocentas aldeas onde mora unha soa persoa. Case un milleiro de homes e mulleres condenados a falar sos ou cos gatos e cans que lles fagan compaña. Sen contar as de un só morador, hoxe son moitas as aldeas onde hai máis cans e gatos que persoas. Con todo, o que transmite máis tristura, polo menos a min, é o autismo con que comportan moitos dos que pasan o verán nas súas aldeas, seguramente obrigados pola crise, pola necesidade ou polos vellos que desexan volver para despedirse do lugar onde naceron. Netos ou fillos dos que naceron e viviron e, seguramente, non morrerán neses territorios, pasan tristes días de vacacións en aldeas. Os menos novos practican o peche de ollos porque prefiren non mirar para o que foi a súa vida, non queren lembrar os traballos que marcaron as súas mocidades. Prefiren afastar os malos recordos mirando para outro lado e néganse a cortar unhas silvas ou unhas xestas da súa leira porque saben que volverán medrar ao pouco tempo. Os máis novos, mentres tanto, son autistas plenos porque viaxan cos seus aparellos electrónicos; se existe un local público con wifi son capaces de pecharse horas e horas, durante días e días, coas persianas baixadas para que a intensa luz da aldea non produza reflexos na pantalla do ordenador. Hai dez anos, os mozos e mozas aproveitaban as vacacións para explorar vellos camiños; ás veces perdíanse e había que ir buscalos, xa de noite. Hoxe, a vente nova está perdida todos os días, a todas horas, e os país non sabemos qué facer para conseguir que se encontren. As estatísticas non din a verdade.

Se as aldeas fosen as consultadas polos entrevistadores, sería moito máis elevado ó número de aldeas abandonadas.

O Códice Calixtino e a fala galega

2011-07-08T04:27:00.000-07:00

Pena de Valle Inclán dando guerra por estes lares. Que bo esperpento faría coa desaparición do Códice Calixtino. Tampouco estaría mal ver os comentarios de Torrente ou Cunqueiro ao respecto. So nos queda agardar polo correspondente episodio galego de Rivas, que sen dúbida será singular. E agardar tamén para saber se foi un furto, un roubo consentido ou, como apunta Ánxel Vence en Faro de Vigo, un secuestro. Neste caso, só cabería agardar pola petición de rescate.
Mentres tanto, alimentémonos de comentarios ácido-lucidos como os do Carrabouxo en La Región:
"-Despareceu unha das xoias máis grandes da nosa cultura! De valor incalculábel!" -di o seu compañeiro de banco.
"-Pois aínda vale máis a fala!" -di el.
Con toda razón.
A fala estanos a ser furtada día a día.
Todos seremos culpables da súa desaparición.
Ninguén pedirá rescate.
Ninguén o podería pagar.

Unha herdanza de vergonza

2011-07-05T13:57:00.001-07:00

Se nos din que a violencia machista rebrotou con especial virulencia na pasada fin de semana, podemos pensar nunha epidemia de labazadas. Así comeza unha información a catro columnas, por baixo dun título onde se nos adianta que “a violencia machista” acaba coa vida de dúas mulleres. Dúas vítimas colaterais da epidemia de labazadas? Non tal. A información é máis seria, más grave, máis criminal do que semella. Unha noticia cun recadro onde se nos conta que, no que va de ano, son 31 as mulleres mortas, as vidas cobradas por esa violencia machista que tan livián soa. O día seguinte, hoxe, xa son 32, porque xa houbo outra nova que comeza, noutro xornal, coa mesma frase rutinaria: Novo caso de violencia machista, que suaviza ata límites inimaxinables o título, que da conta de que unha muller morreu apuñalada polo seu home, ao que xa denunciara. Mañá serán máis, e seguiremos a falar da violencia machista en vez de falar de asasinatos ou, como mínimo, feminicidos amparados por relacións de parella ou fogares onde as mulleres, no canto de protección, compaña ou agarimo só teñen soidade, maltrato, terror e morte. Nin mortas poderán descansar, sabéndose un número máis na longa lista das vítimas da violencia de xénero, da violencia machista. Nunca entenderei a escaseza de protección, a falta de recoñecemento, a diferenza de trato. Por qué o Estado agarima e indemniza ás familias das vítimas do terrorismo de raíz política (non digo que non deba facelo) e esquece as familias destas mulleres, ás veces rapazas, coas vidas segadas polo criminal agachado baixo a pel de tanto home de aparencia vulgar. As veces somos demasiado amantes eufemismos e a sangría do terrorismo doméstico queda suavizada coma se fose unha doenza coa que hai que convivir porque os homes son como son e as mulleres son vítimas potenciais ou simplemente, vítimas. Vergonza de ser home, e o que nos vai quedar. Esa vai ser a nosa herdanza.

Cousas de homes

2011-07-04T10:45:00.000-07:00

Auténticas cousas de homes. Chistes que fan rir aos homes. Porque as mulleres, aínda que estean xubiladas, sempre están a facer algo e nunca acaban. Non teñen tempo para ler estas ocurrencias. Se o tivesen, por ter homes que colaborasen facendo algo, estas ocurrencias tampouco lles farían miga de gracia.

Diferentes windows en Brumoso

2011-06-15T14:37:00.000-07:00

Nin mansos nin resignados

2011-06-12T08:52:00.000-07:00

Está por ver se os poderes establecidos acaban por converter o cívico e súper respectuoso Movemento 15M nun grupo moi numeroso de indignados capaces de pagar con violencia a violencia que reciban. Agardo que non. Agardo que aínda saiban que é o diálogo, que saiban negociar ou ofrecer alternativas aceptables, tomar nota do descontento e ofrecer respostas. Agardo tamén que teña longa vida o movemento que nos veu demostrar que a xuventude só parecía mansa, que non ten trazas de abrazar ningunha eterna resignación. Un movemento que nos devolve o orgullo de sermos deste país, como cando gañamos o europeo ou o mundial do fútbol. Ou máis. Agardo que o orgullo de ver que abren camiño non cegue o bo criterio dun movemento exemplar, como acaba cegando o criterio dos gobernos que se senten cun grande aval de votos.

Cada día se revela como máis necesario o novo movemento. O sistema democrático dispón de multitude de controis pero tamén permite a caída en rutinas e vicios que o perverten ata convertelo en algo que de democracia, en moitos casos, xa só lle queda o nome. Nunca máis abondará unha firme oposición, nin un Parlamento (nin con dúas cámaras) para controlar a un Goberno. Nunca máis un poder xudicial merecerá un respecto unánime, por actuar demasiado á lixeira ou demasiado de vagar. Nunca máis os medios de comunicación convencionais abondarán para sentir que compensan co seu control as desfeitas dos poderes que clasificou Montesquieu; porque son demasiadas as veces que os vemos como cómplices dos poderes públicos que os atan aos seus intereses, como apéndices de poderes policiais ou xudiciais que os usan como instrumentos moi acaídos para perseguir presuntos culpables e desenvolver xuízos paralelos que acaban en condenas que nunca máis revogarán posibles sentenzas absolutorias.

Sexa cal sexa o futuro, en diante sempre botaremos en falta o sentido común acuñado no movemento das prazas públicas, sempre precisaremos da clarividencia do xuízo daqueles que non teñen intereses que condicionen o que defenden, o que din ou, mesmo, o que pensen. Longa vida para unha xuventude cívica e mobilizada.

Violencia de xénero? Asasinato en familia. Terrorismo doméstico

2011-06-10T13:53:00.000-07:00

A sangría segue. A concienciación contra a mal chamada violencia de género non abonda. A mellor presentadora da mellor televisión informa sen inmutarse: "Temos un novo caso de violencia de xénero". Cabé pensar: detiveron a un tipo por bater na muller. Non tal. É un novo asasinato en familia. Outro asasinato doméstico. Por que nos impresiona menos que o terrorismo de sempre, ese que de momento parou? Así non avanzamos. Por moi emocionantes que poidan ser os anuncios que tratan de concienciar sobre o que chamamos un problema cando é unha sangría permanente. Así non imos a ningures. Se evolucionamos é para acabarmos con nós propios como especie.

Cuando despertó, el dinosaurio todavía estaba allí

2011-06-02T09:40:00.000-07:00

Sospeito que Augusto Monterroso xa vira esta imaxe, que pensaba en Brumoso cando escribiu:«Cuando despertó, el dinosaurio todavía estaba allí »

Sen palabras

2011-05-31T12:56:00.000-07:00

A esperanza, nas pacíficas revolucións das prazas públicas

2011-05-22T04:12:00.000-07:00

Exercín o meu dereito-deber de votar con máis escepticismo do acostumado pero cunha esperanza diferente. Unha esperanza asentada non tanto no resultado das urnas como na pacífica revolución das prazas públicas, chámense Obradoiro, Porta do Sol ou 15-M.

Agardo que o movemento non esmoreza despois das eleccións, que saiba orientar a súa forza cara a canles que sirvan para rexenerar a política, para apostar por un futuro realmente sostible, que non pode pasar por repetir os mesmos erros, como todo parece apuntar.

Empeza a haber cifras de crecemento do PIB e a única preocupación parece ser o feito de que non rebrote o consumo. Nunha sociedade consumista, hai o convencemento de que se non medra o consumo non pode haber recuperación duradeira. Xa se viu que iso so funcionou para os grandes poderes económicos que nos gobernan, que nos cobran comisión ata por respirar, pasando por riba da vontade dos políticos escollidos polas urnas e pisando o pescozo dos consumidores convencidos de que o seu papel e a súa felicidade estaba e estará en consumir alegremente.

A miña esperanza política de hoxe está na pacífica revolución das prazas públicas. Agardo que o movemento 15M teña zume e forza de abondo para seguir movendo persoas capaces de facer agromar un cambio real e sostido, un cambio en favor das inmensas minorías sen traballo nin esperanza, un cambio que non permita o mantemento dun sistema tan podre que apesta.

Agardo que entre os mobilizados haxa forza e saber para cambiar, desde fóra ou desde dentro, un sistema onde os políticos só precisan que non se demostre que son culpables para manterse na súa cadeira (se se demostra, será porque os xuíces están manexados por outros políticos contrarios, así que recorrerán ás instancias superiores habidas e por haber e seguirán defendendo a súa lexitimidade para seguir desgobernando). Un sistema pervertido ata o punto de que, por suposto, non se require parecer inocente-decente, moito menos selo.

A pacífica revolución das prazas públicas debería entrar nos partidos e nos sindicatos para transformalos, para recuperar uns valores éticos cada vez máis escasos, substituídos nas listas e nos cargos públicos por imputados que sacan peito, como convencidos de que unha imputación ou unha condena é tan venerable para un político como unha cicatriz para un guerreiro.

Se os partidos están tan podres que non se deixan cambiar, agardo que a pacífica revolución das prazas públicas teña forzas para fundar outras forzas políticas libres de servidumes, capaces de manter unha revolución contra a avaricia dos poderes económicos que nos meteron nun pozo do que so poderemos saír cos sacrificios dos sacrificados, porque os que nos meteron no pozo seguen presumindo de ganancias e cobrando pluses, bonus ou pensións vitalicias, aínda que sexan tan presuntamente impresentables como ese DSK do FMI.

O meu temor de hoxe está en que a revolución das prazas públicas se volatilice sen máis. Precisamos que se manteña, que os políticos non obedezan só aos poderes económicos, que saiban que o poder dos cidadáns conscientes, cabreados e mobilizados tamén pode sacarlles a vara de mandar.

A miña esperanza de hoxe está en que a pacífica mobilización das prazas públicas se multiplique e madure tamén fóra das prazas, da man dos que aínda non descubriron que teñen moitos motivos para sentirse moi cabreados.

Nóbel de axustiza

2011-05-09T14:24:00.000-07:00

O Nóbel da paz foi creado para distinguir á persoa que máis destacara polas súas contribucións á fraternidade entre as nacións durante o ano inmediatamente anterior. No caso do presidente Obama, cabe entender que en 2009 se quixo apostar polo futuro, que se quixo premiar o que podería facer un presidente do imperio co seu perfil demócrata para emendar as desfeitas do seu predecesor. A día de hoxe, fixo máis pola fraternidade mundial quen acuñou, entre nós, o termo da alianza de civilizacións, agora en horas tan baixas que xa só merece citas dos que o queren despedir a coiteladas. Obama, como o Bush que o precedeu, está a facer poucos amigos no mundo. Non sei se está a facer unha USA máis segura para os seus cidadáns, pero non semella que poida deixar un legado importante no que toca á fraternidade universal. Co axustizamento de Bin Laden non fará avances importantes pola paz no mundo. Tras anunciar a morte do terrorista máis buscado, atreveuse a dicir que se fixera xustiza desa maneira que tanto gusta nese imperio onde resulta difícil comprender por que non suprimen os tribunais que deben impartila, aínda que só sexa para acurtar gastos en tempos de crise económica. Gandhi, o máis grande loitador pola paz nunca conseguiu o Nóbel; cabe pensar que non estaría ben visto polo imperio británico. Conseguiuno Martín Luther King. Conseguiuno Mandela, que ben o merecía (e non compartido). E tamén o acadaron outros que ensombrecen tanto a relación como o propio Obama. A Fundación debería abrir outra listaxe. Crear un nóbel para os grandes axustizadores, onde a competencia sería moito más apertada ca no ámbito dos verdadeiro loitadores pola paz. Que Obama diga que se fixo xustiza sen vergoña, resulta comprensible, dada a súa posición como refén do seu cargo, que revalidará, se cadra grazas ao xusticeiro acto. Que refrenden o seu proceder e as súas palabras o secretario xeral da ONU ou o predicador da alianza de civilizacións, xa non resulta tan congruente. A cara de pasmo e abraio de Hillary Clinton, mentres seguía a través dun monitor –suponse- o instante do axustizamento, é a única mostra de humanidade que nos queda en toda esta historia. Mentres existan esas expresións diante de actos de xustiza-barbarie, existe unha esperanza de que a humanidade poida seguir merecendo o seu nome. Aínda que esa muller apunte a un golpe de tose provocado pola súa alerxia primaveral, nos seus ollos está a humanidade que falta nos dos seus compañeiros de foto; neses ollos de muller aínda nos podemos mirar sen tanta vergoña.

Can morde a can

2011-04-10T12:41:00.000-07:00

Hai un dito que quere definir as virtudes ou máis ben os vicios do corporativismo a partir da frase can non morde a can. Difícil saber da orixe da consella, porque poucos animais hai que mordan tanto nos da súa especie como os cans. O caso é que o refrán aplícase a políticos, á estamentos da igrexa, tamén a xornalistas. Non ataques a un dos teus, porque mañá será o que che pode defender se che atacan. A veracidade disto no mundo do xornalismo é moi relativa, por non dicir escasa ou case nula. É máis ben un territorio do individualismo, sálvese quen poida. Medios que compiten por un mesmo territorio ou audiencia acostuman comportarse a miúdo como os peores inimigos. Por moi xornalistas que sexan, medios que apostan polo sensacionalismo non teñen ningún problema en converter presuntos culpables en aparentes culpables que, de ser declarados inocentes, terán moi difícil vivir sen que os veciños lles vexan cara de criminais.

A miña admiración para as irmás de María José Arcos, que desapareceu hai quince anos. Un monumento merece o seu tesón por evitar que o caso caese no esquecemento. As miñas dúbidas, para o tratamento dos medios sobre a detención do único sospeitoso, o cámara que tiña unha relación coa desaparecida e que seica incorreu en graves contradicións nas súas declaracións. Dúbidas que vexo compartidas por algúns medios, os menos, que manteñen o criterio de publicar as siglas do nome e apelidos no canto do nome completo.

Quince anos despois, e á marxe do desenlace que finalmente teña, o caso aberto pola desaparición de María José merecerá lembrarse como un claro exemplo das debilidades do sistema policial e xudicial, se non como unpalpable fracaso.

No caso de ser xulgado e declarado inocente, logo das portadas que ten ocupado e dos titulares que lle teñen dedicado os medios máis sensacionalistas e as televisións, moito me temo que R.V. nunca conseguirá deixar de ser visto como un aparente culpable. Será un trunfo da liberdade de expresión?

En realidade, o que me pedía o corpo era opinar sobre o opinador –can morde a can, outra vez- que estes días pasados foi tan comprensivo co mozo que matou á súa noiva embarazada porque lle dixo que o deixaba e que o fillo que agardaba non era del. As miñas opinións a este respecto son máis simples, menos sementadas de dúbidas. Ou o opinador está mal da cabeza, ou é un provocador na procura de fama a calquera prezo ou considera as mulleres como cousas, propiedades dos homes que poden desfacerse delas cando non se comportan como eles queren. As opcións non me parecen excluíntes. Para non contribuír nin cunha pinga a que creza a fama de S.S., non quero poñer unha palabra de máis sobre as súas opinións arredor dos “chicos normales” que matan a quen máis querían.

Expresar as miñas dúbidas sobre o caso do cámara detido –de socato, ao outro lado do obxectivo- resúltame incómodo, porque se alguén merece especial solidariedade é a familia da vítima. Pero non expresar as miñas dúbidas sobre o papel dos medios de comunicación neste caso parecíame unha covardía.

anosaterra.org

As pitas van pola sexta polada

2011-04-09T01:22:00.000-07:00

As miñas, as nosas pitas van pola sexta polada.

Unha historia de amor desde a normalidade

2011-04-03T12:58:00.000-07:00

Por sorte, xa só algunha ex ministra algo parva se atreve a tratalos de tontitos, querendo ser cariñosa, supoño. Por sorte, a discapacidade psiquica tamén está a entrar dentro da normalidade, desde que algún mozo demostrou que podía acceder á universidade e titularse, desde que moitos demostran no día a día que son responsables e capaces de desenvolver un traballo como calquera persoa sin -supostamente- discapacidade. O pasado día 30 de marzo, a última páxina de El Progreso recollía unha fermosa entrevista contada sobre a historia de amor entre Mónica López e David López, dous mozos que traballan como xadiñeira e carpinteiro nun centro de Aspnais en Lugo e que contan que lles gustaría vivir xuntos, entre outras cousas. Ter fillos non, "porque se está mellor sen eles". Tal vez por sentido de responsabilidade, fronte á crise de todos os días. Que sexan noticia os amores entre dous discapacitados podería verse como síntoma de non normalidade, pero creo que non é así, porque saen nunha sección -Historias de dos- que pasa revista á vida en común de parellas luguesas, sexan de autónomos, de comerciantes ou de persoas que levan tempo xuntos e contan algo sobre a súa vida e os sentimentos que os manteñen unidos. Neste contexto, a historia de Mónica e David e unha mostra de gozosa de amor desde a normalidade. Parabéns para eles e parabéns para a autora da entrevista, Sabela Corbelle, pola súa sensibilidade.

Que dixo que había restricións de crédito?

2011-03-31T12:42:00.000-07:00

Estaba convencido de que conseguir un crédito era pouco menos que imposible. Estaba seguro de que era certo, que non hai financiamento en ningures para ninguén, nin particular nin empresario nin emprendedor. Ata que me chegou a proba do contrario. Seica teño un préstamo ao meu dispor, para o que eu queira.

Se quito o nome da entidade que me fai tan xenerosa oferta é por medo a que alguén se me adiante. Igual se acaban os cartos.

A terra de naide, a terra de todos: onde está o Penedo dos Tres Reinos?

2011-03-27T03:16:00.000-07:00

Para os que vemos no patriotismo un virus perigoso alimentado polos ultras contra todo o que non sexan eles propios, para os que aspiramos a ser, en primeiro lugar, cidadáns do mundo, non sei se é boa nova que non se saiba con exactitude onde está situado o Penedo dos Tres Reinos, tamén coñecido como o Penedo Mozo. Iso é o que nos dixo hai poucos días a prensa (Faro de Vigo). Que están por determinar os lindes entre Galicia e Zamora, e que non semella tarefa doada facelo, despois de cen anos de pleitos por resolver. Seica son 1,8 os quilómetros de linde por determinar, entre os concellos da Mezquita e Hermisende, entre Cádavos e Castromil. Polo xeral, so merecen espacio nos medios as malas novas, pero coido que esta non o é. Para empezar, a xuntanza serviu para que se fale do noso cantón máis alá dos seus montes. Para seguir, se non se sabe exantamente onde está ou debe de estar situado ese Penedo, caberemos máis nese espazo máxico –por imaxinario- ao que queremos pertencer, a terra de ninguén, a terra de todos. A nova mereceu catro columnas en páxina impar: “A Mezquita e un municipio de Zamora intentan un pacto despois dun século de pleitos polas lindes”. Unha nova asociada a outra claramente mala que saca La Región: “Un tren incendiase en A Mezquita cando transportaba un só viaxeiro”. Mala polo incendio, que os sucesos sempre venden ben, e polo feito de que o tren sinistrado só levase un viaxeiro; máis contaminación na autovía. A única viaxeira puido seguir a súa viaxe en taxi. Os que agardaban nas estacións seguintes, A Gudiña e Taboadela, nun microbús. Estes trens de proximidade non mellorarán, moi me temo, se algunha vez chega o tren de alta velocidade, o alustro que nin se deixará ver polas aldeas das Portelas. A mala nova fixo que a outra, se cadra boa, non se convertese (se cadra) en mala; o alcalde da Mezquita chegou tarde ao encontro de lindes por mor do incendio do tren, na Vilavella. As casualidades da vida.

Predicando indignación

2011-03-15T14:31:00.000-07:00

Á vista do que acontece día a día, e como dicía unha vella canción, para indignarse... sobran os motivos. Con todo, a miúdo semella que estamos nunha sociedade adormecida, narcotizada, conformista. Ata que chega algunha chamada a espertar. Dun espírito mozo con moitos anos, neste caso. Stéphane Hessel chama a espertar e a indignarse contra “a ditadura actual dos mercados financeiros que ameaza a paz e a democracia”. Sobrevivente da resistencia francesa e dos campos de concentración, único redactor vivo da Declaración Universal dos Dereitos Humanos de 1948, defensor activo da causa palestina, Hessel constata que co século pasado rematou unha época de conquistas sociais e comezou unha costa abaixo que só se poderá superar con resistencia pacífica, con cívica indignación, con todo menos indiferenza, “a peor das actitudes”. O vello loitador pola liberdade alerta sobre unha realidade con moitas caras insoportables. Anima aos mozos a buscar razóns para indignarse, como primeiro paso para rachar coa indiferenza. Anima á indignación como paso previo ao compromiso, á solidariedade para mudar o estado das cousas. Chama a indignarse pero sen caer na exasperación que é, a seu xuízo, a negación da esperanza. A esperanza debe ser o instrumento, a ferramenta para conquistar mellores condicións de vida para os que menos teñen, para os que están cada vez máis separados dos que teñen máis. Quen foi protagonista de moitos momentos históricos alerta agora contra a deriva na que andamos, da man da “inercia cómplice dunha Unión Europea”, e clama en favor dunha “insurrección pacífica”. Leva moi pouco tempo ler a alegación bautizada como “Indignádevos!” que chegou a máis dun millón de lectores en Francia antes de achegarse a nós. O máis moderno e necesario panfleto. Tárdase bastante máis en dixerir o contido, en reflexionar sobre tantas verdades sen máscara, tan incómodas como convenientes. Pero diso se trata, de ver e reaccionar. Non de adestrarnos nunha perpetua cegueira.

Reféns ou escravos?

2011-03-06T02:19:00.000-08:00

Todos somos, nalgún momento, reféns. Dos nosos prexuízos ou dos nosos intereses; das nosas débedas, das nosas dúbidas ou das nosas obrigas. Os gobernos son reféns dos mercados, entes amorfos pero desde logo monstruosos. Os cidadáns somos reféns dos mercados, dos gobernos e de nós propios, por aceptarmos de forma dócil rebaixas de soldos e servizos públicos, aumentos de abrigas e impostos... para salvar os mercados. Hai mobilizacións en defensa da lingua ou da sanidade pública pero sen a dimensión nin a repercusión que deberían ter. É como se vivísemos nunha sociedade anestesiada, coma se esas mobilizacións fosen ecos inocuos das manifestacións doutros tempos onde se percibía que servían para cambiar as cousas. Talvez sexamos, sobre todo, reféns de nós propios.

Foi Mark Twain quen dixo que a fame é a asistenta do xenio. Hai outras sentenzas máis nosas que reman na mesma liña, crenzas de que só nos momentos difíciles damos o mellor de nós. Ou iso é mentira ou non é certo que esteamos atravesando unha grave crise. Porque semella que andamos adormecidos, sen merecer nada mellor ca o que temos, ser reféns. Dicía o noso avó Constantino que a peor portela está na porta da propia casa; talvez sexa un bo momento para comezar a liberarnos e cruzala. Porque non podemos, porque non debemos ser reféns a tempo completo. Porque, daquela, seriamos escravos por propia escolla.

O que queda é a emoción

2011-02-20T12:15:00.001-08:00

Hai quen non entende a literatura se non é en clave de espectáculo. Din que ten que sorprender, non sei se como os saltimbanquis do circo. Moitos lectores están de acordo e compran as sorprendentes e a miúdo inverosímiles historias dos best sellers. A min sempre me pareceu que a capacidade de emocionar é o fundamental, que se a historia non nos emociona non deixará pegada, esquecerémola en canto se esvaezan as luces dos foguetes. Emoción en sentido amplo. Emoción é alegría e tristura. Gozo e noxo. Medo. Inquedanza. Máis.Emoción elemental é o que hai en Lo que queda de nosotros, de Michael Kimball. Unha historia que xira arredor de dous únicos personaxes ou, máis ben tres: unha parella de vellos que apuran o seu tempo e a morte que os rolda. Que no tempo dos grandes tochos con sorprendentes historias pirotécnicas se publiquen historias sinxelas como esta fai que eu aínda teña fe no futuro da literatura, sexa cal sexa o soporte.

Somos tan tolerantes que toleramos moi ben a nosa intolerancia

2011-02-16T08:25:00.000-08:00

Estimado señor Redouane Hakim: non debe coller vostede mala impresión de nós, porque en Galicia sómoslle moi tolerantes. Aínda que sexamos capaces de sancionar á súa filla por empeñarse en ir ao colexio coa cabeza cuberta por un pano, de acordo cos seus costumes e a súa relixión, sómoslle tolerantes. Facémola chorar porque non comprende, porque se sente discriminada cando lle impedimos ir de excursión cos seus compañeiros por levar a cabeza cuberta. Tratamos de que se senta culpable dicíndolle que coa súa actitude fai sentir mal aos demais compañeiros, pero sómoslle tolerantes. E, como somos moi tolerantes, respectamos a soberanía do colexio para forzala a marcharse a outro colexio. Tamén temos que ser tolerantes cos que lle din que marche para o seu país, aínda sabendo que o seu país é Galicia, que tivo a sorte de nacer aquí, nun país moi tolerante. Somos tan tolerantes que toleramos moi ben a intolerancia en nós mesmos. Como somos tolerantes, deixaremos que lle busque acomodo á súa filla nun colexio onde, de momento, non se prohiban as cabezas cubertas con panos. Aínda que sexa noutra cidade, ou noutra provincia. Se non acha colexio en Galicia, toleraremos que o busque en Portugal ou que emigre máis alá. Porque os galegos sómoslle tamén moi tolerantes coa emigración. Porque este é un país moi tolerante. Aínda lle diría máis: super tolerante. Pero non é só cousa dos galegos. Os de España, en xeral, sómoslle moi tolerantes. Mire se seremos tolerantes en España que ata mandamos a representantes dos principais partidos políticos a darlle osíxeno ao ditador guineano Obian Nguema. Para que o presidente do Parlamento español, o moi tolerante José Bono, lle poida dedicar unha das súas frases para a historia: “É moitísimo máis o que nos une que o que nos separa”. Gustaríame poder dicirlle unha frase desa fondura, señor Redouane Hakim, pero non me sae: seguramente eu non lle son tan tolerante como o señor Bono. Pero non debe tomarnos a mal o da súa filla. Como lle podería dicir... Ela vén a ser unha vítima colateral da nosa inmensa tolerancia.

www.anosaterra.org

Cando o xeneral Caminero, de paso por Brumoso, salvou a vida e recuperou o olfacto

2011-02-10T14:46:00.000-08:00

O foro de Lubián en Pueblos-España.org púxome sobre unha pista do general Caminero que eu non localizara cando escribí Amigo Medo, recreando a súa fuxida a Portugal, a través de Brumoso, nos días que seguiron a ese golpe de Estado que el quixo deter e que nos quixeron vender como glorioso alzamento nacional. É máis que unha pista, o de agora. É unha interesante entrevista co xeneral Caminero publicada o 2 de agosto de 1936 por ABC, dáquela autodenominado Diario Republicano de Izquierdas. As novas tecnoloxías permítennos gozar agora, na hemeroteca dixital do diario madrileño, a simple golpe de clic, desa peza de historia tan próxima, así como ver a súa imaxe e alimentar a simpatía que xa nos viña inspirando. Por un momento, nin o título da entrevista nos parece demasiado esaxerado, aínda que sexa un pouco florido para os gustos actuais: “A gran odisea do heroico xeneral García Caminero”. Conta o xeneral como o alzamento nacional o colleu en Astorga, os problemas que tivo en Sanabria, cando tentou entrar pola fronteira en Portugal, como estivo a punto de ser linchado en Requeixo, primeiro, e en Lubián, despois, e como, por fin, tivo que pasar polo monte a Portugal. Toda unha aventura que está fácil de localizar na hemeroteca do ABC. Tamén explica como foi prendido polos guardiñas da Mimenta, que o entregaron ás autoridades en Vinhais. Relata como puido volver a Madrid e conta os beneficios desa grande camiñata: "Me ha desaparecido la afección laríngea que padecía y he recuperado el sentido del olfato, que tenía perdido desde hace cuarenta años". Con todo, á vista de como remata á entrevista, o que tiña mal era o olfacto político ou as súas habilidades adivinatorias. Contestando á última pregunta do xornalista, sobre como vía o movemento subversivo -o alzamento- en marcha, atreveuse a augurar:-Que está fracasado. Definitivamente fracasado.Era o que tiña que dicir como servidor da república. Por desgraza, non atinou.

Un monumental malestar

2011-01-18T12:41:00.000-08:00

Haberá que admitir que resulta impresionante. Aínda sen rematar. Aínda con grúas e terras movidas e por mover polo medio. Pero para que a Cidade da Cultura poida ser merecente de cualificativos máis cálidos debrían entrar no xogo outros moitos condicionantes. Para provocar entusiasmo entre os galegos non deberiamos estar no medio dunha grave crise. Non debería haber un paro galopante nin un éxodo dos mozos mellor preparados porque non achan oportunidades para traballar na súa terra (os outros non se van, van ao paro). Non deberiamos ter unha multitude de persoas dependentes desatendidas, incumpriendo a lei, por falta de recursos económicos. Non debería haber unha sanidade chea de listas de espera. En Hai que ir morrendo atrevinme a facer futurismo vendo a Cidade da Cultura convertida, en vinte ou trinta anos, nun refuxio para a lexión de vellos precisados de praza nunha residencia pública, porque as pensións non lles abondarán para aspirar a praza nunha privada. Logo dunha primeira visita apresurada aos edificios inaugurados, vexo máis dificultades para unha opción práctica que ningún partido político existente se atrevería a promover. As construccións ideadas por Peter Eisenman teñen dificil adaptarse ao que non sexa o seu propio espirito monumental. Así que teremos máis bibliotecas e máis salas de exposicións e concertos, como se non houbese de abondo en Compostela. Dentro das limitacións orzamentarias, poderemos seguir formando mozos para que busquen traballo noutros países. E teremos unha cidade monumental para visitar, como se non tivesemos outra no casco histórico. Como na miña visita mediaba temporal, non podo dicir se coincido con algunhas opinións que teño lido ou oído. Non sei se o mellor da Cidade da Cultura está cando un lle da as costas e mira cara a cidade de Compostela. De ser así, só como faraónico mirador, a Cidade da Cultura si que sería un descomunal despilfarro. De momento, coa que está caendo, non me parece que esta inauguración poda ser motivo de moita celebración. Se algo me produce é malestar, un malestar monumental e un incómodo sentimento de vergonza. Como se me regalasen un coche de luxo que nun puidese manter nin vender.

Un fantasma no luscofusco

2011-01-05T11:18:00.000-08:00

Podería parecer unha imaxe para intepretar nos programas de investigación sobre fenómenos estraños, pero o misterio ten unha explicación sinxela. Era de noite, non había luz pero a claridade propia da neve fixo que a cámara do móvil se atrevese a captar o espirito do boneco que fixeron na aira das Bichas Alicia e Sara.

Nadal de neve na lagoa dos Peixes

2010-12-27T03:45:00.000-08:00

O mellor do Nadal de 2010, un paseo pola neve que arrodeaba a lágoa dos Peixes (sobre o carouxo que a cubría, non). Coa ilusión, sen esforzo, de andar nas proximidades dun dos polos. Neve virxe, frío soportable. Unha delicia. Pola subida, as vacas celebraban as festas lambendo o salitre que quedaba no asfalto, os restos da sal esparexida para que puidesemos subir ata alá.

Unha perspectiva diferente de Brumoso no día de Noteboa

2010-12-27T03:26:00.000-08:00

Pra facer ganas de cear, o día da Noiteboa subimos ata o alto do Ladiairo, pra gozar dunha perspectiva diferente (aérea) do val de Brumoso (ou Val dos Marcos, segundo outras lendas). Tamén pra mirar pra Castrelos e Chaos, para a Moimenta ou cara á Esculqueira. En suma, pra mirar cara a Galicia, Portugal ou Castela e León sen máis que xirar sobre os propios pés que nos levaron ata alá arriba. Ruta relativamente corta, esforzo relativamente grande. Despois, satisfacción enorme. A foto é de Gaby. Como estabamos en familia, eu aproveitei para abrir cancelas a un arrulo como nunca pensei ser capaz de dar. Agardo que me garden o secreto. Non vaian ofrecerme inda un traballo de pregoeiro ou, o que sería peor, de falabarato.

O galego de San Ciprián de Hermisende é un galego Ben falado!

2010-12-27T03:09:00.000-08:00

Que nos metan en "Ben falado" quere dicir que falamos un galego (ou portugués) tan bo como o doutros sitios de Galicia (ou Portugal).

Como se dicía antes: benallas pra María ia pro Serafin, pra Xon, pra Elena, pro Teófilo e pra Baldomina, que souperon comparecer diante da cámara coa naturalidade que viña ben ó momento. Outros (entre eles algún que foi alcalde maior) dirían que alí non falamos galego nin cousa que sirva, porque a algúns, o que lle gusta e o autonoxo. Que Cruz e Ben Falado miren pra nós, que a María "Caxera" fale tan ben do noso debería servir para elevar a nosa autoestima unha boa tempada.

Enrique Morente deixounos o crisol e foi polas alas

2010-12-19T09:58:00.000-08:00

Non me entrou o flamenco por tocarme vivir en Sevilla cinco anos de estudiante, que foron seis se conto o ano de non vida da puta mili. O gusto polo flamenco entroume a través do grande innovador que foi Enrique Morente, da gran revolución que trouxo con "Omega", onde tomaron unidade e coherencia o Lorca surrealista de Poeta en Nueva York, as baladas de Leonard Cohen, a guitarra de Vicente Amigo ou o rock de Lagartija Nick, entre outros moitos que deixaron un monumento de disco.
A Lorca xa lle cantara Morente antes desa. Por exemplo en Crisol, no disco "Negra, si tu supieras":
"Yo vuelvo por mis alas,

dejadme volver,

quiero morir siendo,

siendo amanecer".

A Lorca seguiulle cantando despois, porque era un dos seus poetas de cabeceira.
Creo que Enrique Morente soubo respectar como o que máis as raíces do flamenco máis clásico e soubo recoller e regalar influencias de todas partes, a todas partes. Algúns puretas quererían asasinalo, en máis dunha ocasión. Morente soubo popularizar a poesía como o mellor dos cantautores e tamén soubo pornos coiro de pita coa súa paixon e coa súa voz, agora acariciadora, agora desgarrada.
Morente deixounos por sorpresa, como Carlos Cano, outro amigo de Granada recordado por Estrella Morente cando despediu ao pai con esa Habanera imposible que xa sempre nos porá os pelos coma espetos. Morente deixounos a orfandade que nos deixan esas persoas que sentimos tan próximas aínda que nunca as tratásemos directamente. Se o vise na rúa, tería que conter o impulso de darlle un abrazo porque tería diante a un amigo de hai moito tempo. Foi polas alas, houbo que deixalo volver. Quédanos a súa música, o exemplo do "home máis decente que coñecí", en palabras de Paco de Lucía.

O que os gobernos non queren oír

2010-12-10T12:21:00.000-08:00

Dicía George Orwell que a libertade de expresión é dicir o que a xente no quere oír. Neste caso, o que di Wikileaks é o que os gobernos non queren oír, prestixiado por grandes periódicos. Iso é o que podemos ler estes días. Tantas son as cousas que os gobernos non queren oír que nin temos tempo para lelas. Podemos comprobar que hai ministros con dúas caras e dúas bocas, que merecen premios por excelentes hipócritas. Capaces de compaxinar, por exemplo, ás promesas de xustiza á familia do cámara Couso -asasinado por empeñarse en facer ver ao mundo o que o goberno máis poderoso do mundo non quería deixar ver- coas palabras e xestos de tranquilidade para o poderoso aliado que, neste coma noutros casos, semella capaz de saír coa súa. Pasará o mesmo co maior ídolo dos amantes da libertade de expresión? Acabará Julian Assange condenado por espionaxe? Por unha acusación de violación que semella montada á medida das habilidades deses gobernos que tanto teñen que ocultar? Unha vez máis, matar ao mensaxeiro é o fundamental. Nada de autrocrítica, ningún propósito de enmenda.
Hai agora unha batalla que se desenvolve na rede. A que xa foi bautizada como a primeira guerra mundial no ciberespacio. Os defensores da libertade de expresión -e algúns piratas- contra os escuros servizos do goberno máis poderoso do mundo, que está a ser retratado en toda regla. Para que todos os seus moitos aliados saiban o respecto que lle merecen. Fernando Vallespín escribe en El País un inspirado artigo onde suplanta ao desaparecido Stieg Larson para escribirlle unha carta ao que é, neste momento, o inimigo público número un de Estados Unidos; un artigo onde non deixa de alertar sobre os perigos asociados aos novos guerreiros cibernéticos. Como lector da triloxía Milenium, gocei con Los hombres que no amaban a las mujeres e non tanto cos dous seguintes libros, porque me pareceu que pesaba demasiado o protagonismo dos hackers, con accións que non me acababan de resultar verosímiles. Á vista da que se está a liar estes días, cos hackers de Anonymous atacando os intereses das potentes empresas que non tardaron nada en decantarse polos poderes escuros e en contra da liberdade de expresión e información, creo que terei que volver a segunda e a terceira entrega de Milenium. E cruzar os dedos para que os medios de sempre poidan seguir ofrecendo esas impagabales informacións que nos enchen os días con permanentes exclusivas do pasado recente.

Tuela de augas bravas e ponte sen ollais baleiros

2010-12-10T10:11:00.000-08:00

Na ponte da Constitución, a ponte do río Tuela estaba máis ocupada ca de costume, con tres ollais abertos para poder dar paso as augas bravas que formaron a muta chuvia caída e a moita neve derretida (non mirar para a brillante baranda de ferro que asegura unha vista que da noxo).

A sanidade, entre o servizo público e o negocio privado

2010-11-21T04:47:00.000-08:00

Día de temporal, axeitado para unha manifestación que quere facerlle fronte ó temporal que embiste contra o servizo público máis esencial: a sanidade. Consignas reivindicativas como "O público é servizo, o privado é beneficio", ou "A saúde non se negocia". Ou outras cargadas de retanca ou quen sabe se de visión profética: "Aforrade para pagar a sanidade".

Cando ata en Estados Unidos fan esforzos para contar sun sistema de sanidade pública semellante ó español, en Galicia, onde Obama desde logo non é referente válido nin sequera cando vai tendo que rebaixar as súas aspiracións iniciais, estamos a ver como se volve a converter a sanidade no bo negocio que nunca deixou de ser para moitos. A boa sanidade, que a pague o que poda. A sanidade pública, para os indixentes. O problema é que, á vista de cómo evoluciona isto, os indixentes acabaremos sendo unha maioría. Así que tal vez só podamos optar entre dúas alternativas: aforrar -se podemos- para pagar a sanidade-negocio, ou mobilizarnos para procurar que siga habendo unha sanidade pública que sexa un servizo de calidade para todos.

Todos iguais?

2010-11-17T09:23:00.000-08:00

Todos Iguais?

Ben, como é sabido, iso sempre quixo dicir que hai un máis iguais ca outros.

Neste caso, uns máis cabreados ca outros.

Tampouco hai que preocuparse moito.

Por baixo de nós, sabido é que hai outros pobos e outras bandeiras en peor situación. Por iso xa non saen na imaxe. Son invisibles.

Un exemplo?

O pobo saharahuí.

A miña bandeira preferida

2010-11-04T06:19:00.000-07:00

Que ninguén pense que non son patriota. Velaí miña bandeira. Con permiso de Xamón de Huelva, que tivo o feliz acordo.
Tamén estou disposto a render tributo á bandeira de xamón galego, castelán, extremeño, aragonés, etc...

Pantasma vexetal

2010-11-02T14:08:00.000-07:00

Os castiñeiros tamén teñen medo. Será do lobo?
Seguramente, non. Seguramente terán medo do home.

Os pobres, os realmente pobres e os mortos que camiñan

2010-10-03T04:41:00.000-07:00

Din que rematou razoablemente ben, o cumio sobre os obxectivos do milenio, ese invento dos países desenvolvidos para tratar de lavar as conciencias dos gobernantes e dos gobernados que non forman parte dos máis de mil millóns de persoas que viven por baixo da liña vermella da pobreza (menos dun euro por día para vivir). A ONU mesmo se amosou orgullosa dos compromisos acadados. A achega comprometida por catro dos países desenvolvidos (Francia, Xapón, Noruega e Canadá), de 2.000 millóns de euros, non cubre nin de lonxe o desfase do que os países ricos deberían ter achegado a estas alturas -15.000 millóns de euros- para procurar que se fosen cumprindo os oito obxectivos de desenvolvemento do milenio. Obxectivos sinxelos, de xustiza, entre os que cabe destacar o de acabar coa pobreza extrema e a fame, lograr a ensinanza primaria universal, promover a igualdade de xénero ou reducir a mortalidade infantil.
A ONU está orgullosa dos resultados do cumio porque di que os compromisos monetarios servirán para salvar 16 millóns de vidas ata 2015. Non se sabe cantos millóns terán que morrer, mentres tanto.
Obama, que seica ten tamén case 44 millóns de pobres no seu país de ricos, apostou unha vez máis pola obviedade de lembrar a necesidade de ensinar a pescar en vez de entregar peixes, para avanzar na independencia das persoas e dos países máis necesitados. Pero para iso tamén fan falta cartos. Ou estaría chamando á solidariedade das ONG, que viven do voluntariado?
Se non queremos sentirnos demasiado culpables, o mellor é non ler as novas deste asunto. Exemplo avestruz. Ou tamén podemos acudir a algunha das frases de Eduardo Galeano, esa conciencia crítica que debería sacar as cores a calquera goberno se os que integran os gobernos tivesen algo de vergonza. Para non sentirnos tan culpables (ou para sentirnos máis culpables) sempre podemos acollernos a frases tan cheas de ironía como as que seguen:
“Pobres, o que se di pobres, son os que comen lixo e pagan por el coma se fose comida; os que teñen o dereito de respirar merda, coma se fose aire, sen pagar nada por ela; os que non teñen máis liberdade que a liberdade de elixir entre unha e outra canle de televisión. Pobres, o que se di pobres, son os que son sempre moitos e están sempre sós”.
Os outros, ten razón, non son pobres. Os outros son persoas mortas camiñando. Tan mortos como os que camiñan polo corredor da morte camiño da cadeira eléctrica, da inxección letal ou a forma de matar que corresponda segundo o país e o goberno que mata.

Imaxes do verán en Brumoso. Sexta e última, primeira de outono: Patomate maduro

2010-09-27T10:17:00.000-07:00

Ben falado! en Brumoso

2010-09-22T14:07:00.000-07:00

Por sorte, hai quen aprecia o galego que se fala en Brumoso. Alá estiveron hai poucos días, guiados polo frieirés José Cruz, reporteiros do programa da TVG "Ben falado!", que dirixe o académico Xesús Ferro Ruibal. Polo que sei, falaron (ben, por suposto), o Serafín, a miña madriña, a Xon, e a María Caxera. Haberá que estar atentos para non perder eses minutos de gloria para a nosa terra. Agora xa non hai problema. Se non se pode ver a TVG ou se se perde a emisión en directo, abonda con buscar o espazo en televisión á carta, na web da canle galega. E a seguir falando galego, que algunha reserva haberá que manter, aínda que sexa fora de Galicia.

Verán en Brumoso. Quinta imaxe: Morte e resurrección?

2010-09-19T13:40:00.000-07:00

Este verán non houbo incendios en Brumoso. Das víctimas do ano pasado quedan mortos e tamén esqueletos que loitan por resucitar. As uces sempre van resucitando. Os castiñeiros, poucas veces.

A Cidade da Cultura furtaralle á Catedral de Santiago e ao Apostol o favor dos peregrinos?

2010-09-19T02:52:00.000-07:00

Algún día as peregrinacións a Santiago terán por destino prioritario a Cidade da Cultura deseñada por Eisenman, deixando a catedral e o apóstol Santiago relegados a asuntos de sobremesa? Algunha vez, digo, cando o máis destacado non sexan as grúas? Cando as visitas se poidan facer sobrevoando o Gaiás a baixa altura, non desde o chan, non desde ningún teleférico?Peter Eisenman semella contento de saber que este ano se inaugurarán dous edificios. Nunha entrevista publicada en El País conta algunhas cousas que sorprenden e outras que non. Os soños de grandeza de quen mandou botar a andar o proxecto, non sorprenden nada. As razóns da devoción do arquitecto polos gobernos conservadores, si, un chisco. Confesa que os prefire porque lles preocupan menos os consensos, porque están máis dispostos a correr riscos, porque non se sinten obrigados a xustificarse diante dos cidadáns. Non hai como sentirse por riba de todo e de todos. Non hai como os gobernos conservadores para que os arquitectos, os modernos deuses, poidan gozar da liberdade dos paxaros e da discrecionalidade dos reis do antiguo réxime.

Verán en Brumoso. Terceira e cuarta: Están os ourizos cacheiros libres das carrachas?

2010-09-16T10:25:00.000-07:00

Non. Ninguén se libre das carrachas. Os parasitos son omnipotentes, están en todas partes. Son amos do presente e do futuro. Do dos ourizos cacheiros e do das persoas.

Verán en Brumoso. Segunda imaxe: o trasno do Carballal ou un pelegrín espelourado?

2010-09-14T12:55:00.000-07:00

Album do verán en Brumoso. Primeira imaxe: O dinosauro das Breas prepárase para atacar

2010-09-13T12:54:00.001-07:00

Menos medios e menos independentes, menos contrapoder e máis pobreza

2010-09-07T14:17:00.000-07:00

Esta estendida a crenza de que a información é poder e por iso existe, a nivel xeral, a idea de que hai que estar informados. Con todo, na cultura actual onde o que non é gratis preferimos piratealo ou compartilo antes que mércalo, tamén queremos a información de balde. Un bo xornal non custa máis que un café, pero preferimos tomar o café e que nos deixen o xornal para botarlle unha ollada ou velo en Internet, aínda que non estea completo. Así ocorre que sempre hai medios de comunicación en crise e que, cando a crise se converte en norma, nas empresas de comunicación aínda se agudiza máis. Menos empregados, información de menos calidade. Medios que pechan, menos pluralidade. Medios con menor capacidade de independencia, información máis á medida do que desexan os poderes. Menos contrapoder. Menos información libre e contrastada. Adeus cuarto poder. Se os medios son en galego, daquela hai debilidades engadidas. Pola escaseza de militantes reais. Polo desprezo dos que ven na lingua propia de Galicia algo sen valor ou de menor valor. Pola resistencia da maioría dos empresarios da comunicación, que só apostan por páxinas en galego se media subvención. Ou subvención enteira. A Nosa Terra non chegou aos quioscos a semana pasada. Segue na rede, pero somos máis pobres, sen a ventada diferente dos xoves. Concienciar sobre un problema que nos afecta máis do que pensamos é o obxectivo do manifesto Os medios en galego importan, no que se reclama máis participación dos axentes sociais na defensa e mantemento de medios de comunicación en galego. Tamén se pide máis apoio á administración e, sobre todo, aos cidadáns, "os únicos que realmente poden garantir o futuro de calquera medio". Seremos capaces de renunciar a un café para mercar un xornal, unha revista en galego? Preferiremos pór o noso gran de area para que Galicia sea un sitio onde se fale só un castelán cunha estrutura gramatical penosa?

Axentes secretos vendedores de optimismo

2010-07-05T13:08:00.000-07:00

Sospeito que, a falta de ideas capaces de rachar co pesimismo dos mercados, os gobernos andan a nomear axentes secretos que teñen como obxectivo convencernos de que as cousas non están tan mal como poden parecer. Son os animadores da economía, estes axentes. Ilusionistas que teñen moi difícil papel por cumprir. Os que din que hai menos desemprego. Os que aseguran que os prezos da vivenda baixaron sí que son axentes secretos vendedores de optimismo. Pero teñeno polo menos tan difícil como os vendedores de gromos verdes. Se a vivenda non custa tanto como vivir... Se non custa como unha alma, por aí andará a cousa.

En tempos de crise, todos somos moi remisos a mercar. Nin coches, nin motos, nin gromos verdes. En Fontiñas, terra dos últimos pisos que se venderon a prezo razonable na capital de Galicia, estes días hai o que podería ser un novo modelo de vivenda para os novos tempos. Creo que é o vestidor dos operarios que andan a remozar un dos bloques, pero ben podería ser un modelo de vivenda para seiscentoseuristas (cantos quererían ser mileuristas hoxe). Vivenda con auga corrente e desaugue. Con porta e mesmo ventá, pola outra banda. Completa. Cabería agardar que o IBI non fose especialmente gravoso.

Hai que ir morrendo: "contado para vivir"

2010-07-03T10:48:00.000-07:00

"Contado para vivir". Marga Romero. Faro de Vigo / Faro da Cultura 01/07/2010

Dentro da colección deRelatia de Edicións A Nosa Terra podemos ler estes ocorrentes, divertidos e ben contados relatos ennovelados cun título tan acertado como Hai que ir morrendo de Xavier López Rodríguez autor doutras obras como Brumoso, Cacaborro ou Amigo medo (tamén en Edicións A Nosa Terra). Este é, sen dúbida, un libro que recomendo para o verán, para afastar o tedio das tardes de calor ou para gozar dos días de chuvia, narrado con destreza que nos sitúa nun futuro en que o narrador se nos pode facer próximo se coñecemos ao autor que asina, porque o narrador- personaxe non é outro que o autor de O anano enredador, A citación ou Palabra de Aldrabón, un xornalista que traballou nun vello xornal, Diario de Galicia, e que no tempo presente da narración vive rodeado de teleparedes, conduce un flamante Castelao, é fundador do Partido Gris que propuxera que a Seguridade Social puxera a disposición das persoas maiores “un escapulario laico dotado de tele alarma e GPS” e que coma reliquia do pasado conservaba na súa cociña o gas, nun mundo no que os fogos do Apóstolo se reparten entre “o tradicional escenario do Obradoiro e o moderno da Cidade da Cultura”, lugar que precisa de ideas para encher o resto dos días do ano. No capítulo ou relato Gabriela, nome da súa neta, podemos ler: “A min nunca me ocorrera pensar que podía pasar o tempo imaxinando mortes propias pero, ben pensado, semella o máis natural do mundo”. Disto trata este libro de vivir moitas mortes e contalas, dun xeito redondo, con ese final acertado que tanto lle habería de gustar a Dieste, e que nos fai sorrir a María, a compañeira de vida do protagonista e a nós. Hai que ir morrendo é máis que un himno cantado coa música da Guantanemera, é a metáfora dunha necesidade vital, porque se cando un ten “toda a vida por vivir” o normal é “soñar amores” entre outras cousas, cando un “se vai achegando á fin da vida, a principal incógnita por resolver vén sendo a forma de morrer”. Este é o tema: “Soñar posibles mortes parece ser o destino natural para un soñador de seu”. E velaí que se pode morrer estrombado contra a poula coa aparencia de ter botado unha soneca, desaparecer para sempre no Miño quizais comido polos peixes, afogado polo fume cando se pensaba en volver fumar, enterrado entre trastes vellos, atropelado ou perdido e morto para a familia ou ter unha morte breve adormecido polo gas, morrer e regresar. Novelo, no dicir oteriano, ao redor da morte e da vida, á que se pode tamén seguir enchufado artificialmente, e non é o caso desta obra, na que dándolle a volta ao dicir de Oscar Wilde, de quen se bota man no inicio, quen morre máis dunha morte, ha de vivir tamén máis dunha vida. E hai que vivir para contalo e así de ben.

Ningún deus

2010-07-01T09:25:00.000-07:00

Blasfemias, insultos, exabruptos. As palabras brutas coas que os mozos cren facerse homes son as que escoitan con máis atención os nenos porque pensan que terán que sabelas e usalas para converterse en mozos. Cago en ningún deus é unha das expresións fortes que lembro da miña infancia. Moi popular. Un prodixio de diplomacia? Unha proposta de micro xaculatoria universal? Cabe imaxinar blasfemia menos blasfema, maior docilidade diante de todos os deuses? Haberá mellor forma de honrar a un deus sen ofender a todos os demais?
José Saramago dicía que a morte é a inventora de deus, que ninguén defendería a súa existencia de sermos inmortais. Defendía tamén o seu dereito a falar do asunto, pese a declararse ateo. Quería falar de deus “porque é un problema que afecta a toda a humanidade”. Razón de abondo, porque a humanidade foi sempre o seu obxectivo, o centro da súa actividade como persoa e como escritor. Sempre estivo coas persoas asoballadas e manipuladas por calquera exceso de poder, fose da man dos estados ou das relixións, de calquera relixión.
Saramago reivindicou sempre o seu dereito a opinar e opinou como un espírito esencialmente libre. Non lle importou saber que se convertería en diana, tanto para os mornos, que prefiren non mollarse, como para os intransixentes, que sempre se cren posuidores da única verdade. Entre os máis intransixentes, os que se senten representantes do único deus verdadeiro, que nin sequera agardaron a que os amigos acabasen de despedilo para criticar a súa descrenza. O voceiro do Vaticano tamén se considerou con dereito a lembrar o memorial de supostos agravios, desde o primeiro momento en que Saramago xa non podía replicar. Nobre maneira de vencer nun debate. Nada de hipocrisía, que non todos os mortos son boa xente.

Publicado en A Nosa Terra nº 1.412

"A morte natural, co ciclo completado, está demasiado sobrevalorada"

2010-06-25T02:35:00.000-07:00

Entrevista con Xavier López Rodríguez, autor de "Hai que ir morrendo" (unha de autobombo)

Xurxo González/ ANT Nº 1412 (Foto Paco Villalobos)

Con máis de 25 títulos ás costas, Xavier López Rodríguez (San Cibrán de Hermisende, 1956) vén de presentar a súa última obra, Hai que ir morrendo (Edicións A Nosa Terra, 2010). Caracterizada como unha “biografía do futuro”, o zamorano preséntaa como un texto difícil de clasificar, a medio camiño entre a novela e a colección de contos. Son varios os temas que suxire a súa lectura, pero para moitos destacará a descrición desa área de Zamora que conforman os concellos de Lubián, Hermisende, Porto e Pías, que comparten o galego na raia coa comunidade autónoma de Galicia. Ademais, e a pesar do que poida suxerir o título, Hai que ir morrendo trata sobre a dignidade de completar naturalmente o ciclo da vida.
- Neste libro fala da súa obra anterior. Como se insire nela?
- É un produto atípico, pero mantén un nexo con todo o que levo escrito, que é o interese por emocionar. As veces son emocións de carraxe ou de odio, como en Destrución. Neste caso trátase dunha emoción máis humorística, pero mantén o universo onde me sinto máis a gusto, que é o medio rural do que veño enlazado co medio urbano no que vivo. Sáese do común xa que é un produto máis difícil de catalogar, no sentido de que se pode ver como unha especie de autobiografía de futuro, polo tanto falsa, como case todas ao parecer. Tamén se pode ver como unha novela ou como unha colección de relatos. É un produto híbrido, mixto.
- Tiña necesidade de reflexionar sobre as súas obras anteriores?
-Non, non escribo querendo deixar unha obra que sexa recordada, senón porque o paso ben e porque non sirvo para contar contos. Se fose capaz de facelo como a algúns dos maiores que eu coñecín, se cadra non sentía a necesidade de escribilos. Non quero facer un repaso da miña vida, que non penso que lle interese a ninguén, nin despedirme. Este libro é un esconxuro: pretende apostar pola vida falando da morte. Tamén se trata de cruzar os dedos a ver se se poden vivir outros trinta anos. As mortes soñadas que enlaza o protagonista narrador son sempre coa vida cumprida. A morte natural, co ciclo completado, está demasiado sobrevalorada. Hai que vela con naturalidade e con certo sentido de humor. Supoño que ten que ver co feito de ter pasado o ecuador.
-O libro trata tamén sobre a vellez. Sendo un tema tan presente na sociedade galega, pensa que a literatura a trata axeitadamente?
- Non sería quen de dicilo. Eu sinto necesidade de falar deste tema quizais pola miña orixe. Na aldea os rapaces conviviamos cos avós. A vellez e a morte vívese de xeito diferente nas aldeas e nas cidades.
- Como ve a situación do galego en Zamora?
- Como diría Manu Chao, con infinita tristeza, porque onde non hai xente non pode haber lingua. Na miña aldea, San Cibrán de Hermisende, había máis de cen persoas, pero só quedan quince. Algúns volven cando se xubilan, pero a maioría dos seus fillos e netos xa non falan galego. As aldeas da Sanabria galega non desapareceron en ningún caso, como si ocorreu en Galicia. Pero ao galego en si non lle vexo moito futuro por causa dos políticos de Castela e León. Poderían coidar este patrimonio como coidan os restos arqueolóxicos. Hai que mencionar ao alcalde de Lubián, Felipe Lubián, que é un defensor do galego, mesmo no parlamento de Castela e León. Pero en xeral, sinto que os políticos zamoranos nos ven como traidores por falar galego. Non consideran unha lingua máis como unha riqueza.
- Vostede recompila palabras propias do galego zamorano...
- Foi unha maneira de rebeldía contra a perda do propio patrimonio. Contei coa complicidade da xente máis nova, que amosa interese polo nome das cousas e dos sitios, que tamén se están a perder. Reunimos palabras que están publicadas sen máis pretensión que conservalas para quen teña curiosidade.
- No libro inclúe algunhas palabras propias desa área.
- Tiña interese en incluír certas variantes. Cerdeira para min foi sempre zreixal. Outra que lembro é afeto, por fieito. Non se trata de entorpecer a lectura, pero a variante zamorana está presente tamén en Amigo medo e Destrución, en xeral en todos os meus libros que non se dirixen a un público infantil. Entendo que neste caso non debo dificultar a aproximación dos rapaces meténdolle palabras da miña terra que non van escoitar nunca máis.

Os ricos florecen coa crise

2010-06-23T11:50:00.000-07:00

Que crisis? En España hai 143.000 millonarios en dólares -sen contar primeira residencia nin consumibles-, 16.000 máis que en 2008. Son estatísticas de Merrill Lynch. O número de ricos de España dobra o de Alemaña e supera tamén as cifras de Francia ou Italia. A crise está en Galicia. Segundo fontes bancarias citadas por Faro de Vigo, en Galicia hai un 3% menos de ricos: só 22.150. Así non imos a ningún sitio. Ou si. O 15,5% dos millonarios españois son galegos, segundo estes datos. A taxa dobra á da poboación.
E os pobres que? Hai crise de pobreza? Non, a pobreza florece tamén en España e en Europa. Os pobres non son millonarios, pero España si é millonaria en pobres, e Europa tamén. Un de cada 5 españois está no umbral da pobreza, o 20% dos españois. Oito millóns de pobres en España, 80 millóns en Europa; do resto do mundo, mellor non falamos.
Non sei se Merrill Lynch estará a facer un estudo para saber se o número de non pobres que non son ricos serán suficientes para conseguir que o número de ricos siga medrando ou se manteñan, no peor dos casos, estable. Non deberían preocuparse. E os ricos, tampouco. Os pobres son moitos: a pouco que se lle poda cuchar a cada un, abondará para que os ricos poidan seguir sendo máis ricos. Os gobernos, visto está, non teñen nada en contra desa política.

O asasino

2010-06-08T08:32:00.000-07:00

Como libro, non me pareceu especial. Non como libro de Zweig. Non como esas novelas curtas que che deixan sen alento, prendado delas. Para o meu gusto, esta non está a altura de Carta dunha descoñecida, nin de Vintecatro horas na vida dunha muller, nin sequera de Viaxe ao pasado. Por primeira vez, sentinme un chisco enganado. Non polo autor, Stefan Zweig, que segue a ser un mestre na descrición de ambientes e sentimentos. Polo editor. Pereceume que Foi el? era un relato apreciable dentro dun libro de relatos. Sentín que non tiña entidade nin peso para constituir un libro por si mesmo. Ata que nos poucos días que me levou a lectura coincidiron dous sucesos igualmente abraiantes. Dous cativos de poucos anos acabaron mortos polos inesperados ataques de cans da propia familia. Un, nas proximidades da casa. Outro no propio piso, cando estaba nos brazos da nai. Visto así, o libro de Zweig resulta tan terrorífico como profético. O libro que non debería deixar de ler ningún pai susceptible de caer na tentación de meter na casa un can bravo -pitbull ou semellante- para ter a ilusión de estar protexendo á súa familia ou para conceder un agasallo moi pedido. Polo visto, e como pouco, resulta imprescindible prepararse e preparar ao can para esa convivencia con cativos. Foi el? Nos casos que trascenderon aos medios con poucos días de diferencia, efectiva mente, foi el. Foron eles.

Un camiño monumental

2010-05-30T11:59:00.000-07:00

Un camiño tan ben labrado na pedra durante séculos ben merecía levar a un sitio tan mítico como o Machu Pichu. Neste caso, o camiño non leva a ningún paraíso, natural nin artificial. O monumento é o camiño. A Petada. Un monumento á paciencia. A dos que guiaban os carros que, ano tras ano, ían labrando nos penedos coma se fosen de manteca. Se agora fose necesario, ou rebentariamos o lombeiro con explosivos ou empregaríamos unha tuneladora para facer un burato. E adeus monumento.

Navalladas no cumio dunha xustiza que quixo ser vinganza

2010-05-16T03:29:00.000-07:00

Teremos que seguir acatando as decisións da xustiza, aínda que as recurramos polas vías que procedan. Pero creo que a confianza na xustiza queda ferida de morte. Polas formas que se lle ven. Pola saña coa que se mostra. A vista dos acontecementos dos últimos días, da acelerada e unánime suspensión acordada polo Tribunal Supremo contra o xuíz Garzón, un non pode deixar de pensar na morte de Julio César, e non porque se poda comparar ao defenestrado xuíz co ditador máis famoso de todos os tempos. Non sei se entre os que tanta présa se deron por facer felices a Falanxe e Manos Limpias habería un ou máis dun Bruto. Non sei cantas navalladas leva enriba Garzón nin cantas leva enriba a xusta demanda dos que queren saber qué pasou cos desparecidos do franquismo.
O que si nos deron desde a cúpula do poder xudicial español foron argumentos de abondo para chegar á conclusión de que a xustiza pode ser ben áxil cando quere e que, neste caso, quixo ser vinganza en vez de ser xustiza. Iso quedou ben á vista de todos. Garzón é un xuiz demasiado ousado para os gustos da maioría (a totalidade?) desa cúpula que semella sacada doutros tempos para defender privilexios doutros tempos e manter no limbo xurídico os crimes doutros tempos. Seica existe aínda a posibilidade de que o poder xudicial abra unha vía para que o xuíz poida ir ao destino que pedía como saída honorable, a Corte Penal de La Haya. Se lle abren esa porta, será como unha condena máis. Porque primeiro xa lle fixeron morder o po, xa fixeron o posible para que Falanxe, Manos Limpias o partidos políticos coas mans tan pouco limpas como esas organizacións abrisen botellas para brindar pola destrución dun xuíz valente e recoñecido a nivel internacional.
As vítimas, no futuro, tal vez teñan que conformarse con que non as condenen dúas veces polo mesmo inexistente delicto. Ou buscar, no estranxeiro, a un xuíz valente como Garzón que teña por riba del unha cúpula máis comprensiva coas causas xustas, coas causas de xustiza universal, unha xustiza non comprensiva nin cómplice cos partidarios de manter escurecidos e sen investigar os xenocidios.
O que está a quedar claro de toda esta lea é "a profunda capacidade de causar inxustiza que ten a xustiza". Son palabras doutro maxistrado da Audicencia Nacional, José Ricardo de Prada, nunha entrevista que publica El País. En diante, a min a xustiza vaime producir máis medo que respecto, algo que xa me pasaba coas forzas da orde pública; neste caso sinto que se debe ó feito de que son persoas, persoas capaces de equivocarse e que van armadas; no caso da xustiza, o meu medo estará asentado en que nos está a demostrar que é capaz de adoptar decisións profundamente inxustas. De forma áxil e contundente, iso si.

Pornografía en "prime time"

2010-05-16T02:47:00.000-07:00

O recrudecemento da crise económica, co sorpresivo anuncio de recorte de soldos de empregados públicos e conxelación de pensións, coincide coa estrea dun programa de corte escandalosamente pornográfico: Mulleres ricas. Un programa que, segundo din, nos mergulla no mundo do luxo e a exclusividade a través das rutinas de cinco mulleres que gozan dun alto poder adquisitivo, ao alcance de moi poucos. "E hoxe que vas facer", preguntalle a nai á filla adolescente; e ela contesta: "As uñas", con cara de colmar así as súas mellores aspiracións.
Amigo, se o soldo ou a pensión non lle abondan para alimentarse, vexa este programa. Segregará saliva de abondo para encher o estómago. Se en vez de segregar saliva nota que segrega bile, daquela apague a televisión e non mire para o mundo das mulleres ricas porque este programa non lle vai axudar. Se en vez envidia sa só sente noxo, terá que administrar ben a súa miseria e alimentarse polas vías tradicionais. E, desde logo, xa sabe, os menores non están preparados para ver determinados programas; na hora deste espazo acusadamente pornográfico e escandaloso mándeos á cama ou estrague as conexións da televisión e bótelle a culpa a TDT ou ó Goberno, que teñen as costas anchas e poden con todo.
Se vostede non é empregado público nin pensionista, sempre pode excitarse pensando en que, por unha vez, serán outros os que teñan que apertar o cinto. Goze así, que é unha pornografía menos dura e, seguramente, máis saudable.

Cinzas revolucionarias*

2010-05-04T12:17:00.000-07:00

Eu tiña claro que un corpo morto era un bo candidato para rir del. Aínda que só fose por liberar de forma tan involuntaria como inevitable gases acumulados. Había na miña memoria demasiadas historias con cadáveres facendo rir. Como a da velliña que –en tempos con cadaleitos só para ricos- se escucira do escano no que a levaban cara ao cemiterio e acabara na maseira dos porcos, logo de baixar a escaleira tan lixeira como unha rapaza de sete anos. Ou a da pobre de pedir á que non deixaron descansar no velorio, porque os amigos da esmorga decidiron sentala nunha cadeira, coa roca na man, para darlles un susto aos compadres que durmían con toda tranquilidade; para darse, logo, unhas gargalladas compartidas. Ou a historia do home que acabou de pé na cova, como para esculcar se faltaba alguén ao seu enterro; fora a consecuencia de que os pés da caixa se zafaran das mans dun dos portadores encargados de largar as cordas de vagariño. Demasiadas historias de vivos a rir dos mortos, coma se os coitados estiveran condenados a non descansar.

Todo pesaba. Por iso, a da incineración fora unha decisión adoptada en firme desde moito tempo atrás; trinta anos, como pouco. O do sitio onde esparexer as cinzas quedara un pouco máis por determinar, con liberdade de escolla para o que quedase.
Sempre amigo do escaqueo, mesmo antes de aprender as correspondentes tácticas no servizo militar, eu liscara antes, sen facer caso das ameazas de María, que advertía con retirarme a palabra se facía iso. Así, no tocante á gran carracheira, todo se mantivera segundo o previsto. No referido ao reparto das cinzas si houbera, no último momento, un lixeiro cambio de plans. Xunto con María, os meus irmáns xa espallaran unhas poucas cinzas na viña das Mioquiñas, entre o zreixal do país e o carballo que nunca nos atrevéramos a cortar. Outro mangado, no regueiro da Canle. Unha manchea, no río Túa, á altura de Penacova, debaixo dun amieiro onde pescara moitos escalos de rapaz.
Aproveitando os paseos que daban de forma vocacional, os meus irmáns e María ían deixando arestas de min nos prados de Lagoas e do Carruceiro. Quixeran ir a Val de Cabritos, a tiro de pedra da serra do Marabón e da portela da Canda, pero as pernas tamén lles pesaban e decidiran deixar outra mostra do meu borrallo a carón do Castelo de Rebordelo.
Cando se preparaban para deixar outras pegadas miñas no prado do Viñal de Riba, a unha das miñas irmás déralle por dicir que aos meus pais tamén lles gustaría terme cerca e María estivera de acordo en facer unha especie de funeral para deixar a furna, cunhas derradeiras cinzas, as lambedelas, no mesmo sitio onde estaban descansando as deles, no cemiterio de San Cibrao.
No día sinalado, déranse cita medio cento de persoas, como era acostumado, porque sempre acudían veciños dos lugares próximos, segundo un costume que duraba máis que a xente. A procesión subira o Camiño Novo a bo paso, con pouca carga: a furna nunha cesta de vimbio, que levaba María coma se fose levar a merenda aos seitureiros, e un par de ramos feitos con produtos do país: fronxas de uz, polas de carballo, un mangado de afetos, unhas varetas de loureiro.
Non faltaran unhas oracións, porque alguén dera por feito que non podía haber enterro sen cura e o párroco fora avisado. Cando xa ían baixar a furna á cova, un inesperado refacho de vento levantou o testo e as cinzas esparexéronse en todas direccións. Cando os presentes foron abrindo os ollos, todo eran caras de pasmo por ver as cinzas que enfeitaban ao veciño máis próximo. O cura era aínda mozo e gastaba uns bigotes tan negros coma a pez; naquel momento, sen embargo, semellaba que se lle botaran cincuenta anos por riba dos beizos. E así, ninguén se libraba de levar con el algo de min. Case ninguén. María contiña a risa a duras penas e non sería quen de facelo se chega ter diante un espello de corpo enteiro, porque lle serviría para comprobar que ela era, entre todos os que a arrodeaban, a única libre de cinzas. Coma se o meu respecto por ela se mantivese máis alá da morte. Ou coma se eu por fin decidise, tan a destempo, abandonala.
María dicía:
-Quen podía agardar isto? Toda a vida fuxindo do mundo, encerrado nas súas historias, e agora vai e decide marchar con todos.
Baixaban a furna, que aínda tiña cor de cinzas por dentro, ata a cova, despois de recuperar o testo que, por fortuna, non mancara a ninguén. Despois de agardar ao selado da sepultura, e logo de comprobar que a xente xa estaba recuperada do susto, María engadía:
-El sempre semellaba moi tranquilo. Quen nos había dicir que dentro del habitaban unhas cinzas tan revolucionarias.

*Este texto foilles entregado ós asistentes á presentación de Hai que ir morrendo na libraría Couceiro de Santiago, como adenda posible para engordar ou darlle outro final ó libro.

Presentación de "Hai que ir morrendo" na libraría Couceiro de Santiago

2010-04-27T08:27:00.000-07:00

Información relacionada en La Voz de Galicia
Entrevista en La Voz de Galicia

Unha democracia con exceso de hipotecas, asentada en milleiros de vítimas invisibles

2010-04-18T02:50:00.000-07:00

Orgullosos como andabamos de "vender" o exemplo da transición española a outros países que debeían pasar de ditaduras a maqueadas democracias, agora estamos a caeu da burra. Estamos a descubrir, con pasmo, que a nosa democracia non está tan consolidada como criamos. Agora estamos comezando a descrubrir que a democracia española quedou falsamente asentada sobre demasiadas hipotecas, sobre un lamacal denominado Lei de Amnistía de 1977 á que nestes días lle están sacando as cores desde diferentes frontes, nacionais e internacionais.
Neste asunto, como noutros moitos, teño as ideas bailando sobre moreas de dúbidas que non deixan de moverse. Non simpatizo cos xuíces estrela, pero creo que o caso Garzón pode virnos vén para axudarnos a caer na conta de que tal vez sexamos nós os precisados de asesoramente e exemplo, porque democracias máis sarodias están avanzando máis de présa, librándose de hipotecas como esa Ley do punto final e a obediencia debida que Alfonsín apadriñou na Arxentina en 1987 e que 22 anos despois foi debidamente derrogada para enxuizar aos culpables de crimes e desaparicións masivas, ás ordes de Videla e compañía.
Pasaron 33 anos desde a promulgación da Lei de Amnistía española que o Comité de Dereitos Humanos da ONU considera tan ilegal como a Lei do Punto final. Amnistía Internacional e outros organismos defensores dos dereitos humáns claman no deserto, polo de agora, contra o que os españois -como un todo- seguimos sen ver como xenocidio: a desparición forzada de máis de cen mil persoas. Os españois seguimos sen sermos capaces de caer na conta de que o crime de desaparición forzada non é amnistiable.
As vítimas son invisibles, salvo Baltasar Garzón, que de xuiz se cadra un chisco prepotente está a converterse nunha vítima de relumbrón para que se crezan os que nunca creron na democracia pero que se amparan nela e nas hipotecas sobre as que se asenta para convertela nunha canle de vinganza, nun escarmento exemplar, nun aviso para navegantes. A lei de Aministía deixou todo atado e ben atado. Quen se atreva a tentar desatalo para facer visibles ás vítimas pode acabar descabezado.
Que nos impide promover unha derogación da lei de Amnistía que sirve de amparo para crimes masivos, para desaparicións que non son amnistiables? Unha lei que da cobertura a crimes que son, pola súa propia natureza, imprescritibles? As miñas dúbidas pesan aquí máis cás miñas certezas, pero síntome na obriga de opinar. Para o Goberno e para os partidos maioritarios resulta máis cómodo e menos arriscado sacrificar unha cabeza, aínda que sexa a dun xuíz con máis de exemplar que de estrela, por non remover no lamacal. Semella que preferimos seguir mantendo unha democracia hipotecada, aínda que non poidamos servir de axeitado exemplo para outros.

Progreso sen bozo

2010-04-09T12:44:00.000-07:00

Durante o verán de 1981, como estudiante de xornalismo que facía prácticas en El Correo de Zamora, tiven a oportunidade de entrevistar en Valladolid a un Miguel Delibes que me deu, entre outros, un titular que hoxe segue igual de vixente e necesario: É preciso pórlle un bozo ao progreso para que non devore no presente o futuro do planeta. Delibes xa escribira “Un mundo que agoniza” e estaba daquela moi preocupado e irritado polos vertidos de residuos radioactivos que se estaban a facer na chamada foxa Atlántica, fronte a Galicia. Como é sabido, o bozo é a bolsa de cordas, arame ou coiro que cubre o fociño do can para que non trabe, o fociño da vaca ou do cabalo para que non se paren a comer cando están a traballar. Ata a súa morte, hai poucas semanas, Delibes seguiu firme na súa teima de auténtico ecoloxista e deixounos, man a man co seu fillo científico, outra chamada ás conciencias no seu libro coloquio “O planeta ferido”. Deixounos unha pregunta inquietante que non ten, polo de agora, resposta tranquilizadora: “Que mundo herdarán os nosos fillos?” Miguel Delibes non puido marchar confiado en que os seus numerosos netos herdarán unha terra habitable. Porque aínda hoxe non hai garantías de que se porá o debido couto ao quecemento do planeta, á progresiva escaseza de auga, ao deterioro da biodiversidade. Delibes foise vendo que os bozos, cando os hai, están mal colocados a mantenta, ou están vestidos menos tempo do necesario, ou teñen buratos polos que o violento Hyde que habita dentro do progreso segue a facer das súas, trabando e engulindo no presente os recursos que habían garantir o futuro.

Publicado en A Nosa Terra nº 1.400

Hai que ir morrendo

2010-04-07T10:32:00.000-07:00

Así se titula o meu último libro, especialmente recomendable para persoas capaces de tomar o referido á última viaxe co humor que merece un asunto do que non se pode pasar pero no que tampouco se debe pensar demasiado, para que non nos faga remarguexar a gorxa mentres andamos por aca e podemos endulzar a boca. Non sei se Hai que ir morrendo é unha novela futurista con certo contido autobiográfico ou unha sucesión de relatos de humor. Pode ser una historia de iniciación arredor da morte ou unhas memorias do futuro que me agarda, agardo que aínda un chisco lonxe. Tamén pode ser unha aposta comigo, un conxuro para que se me permite gozar da vida tres décadas máis, ou así. Se para unha escapada de fin de semana ou unhas vacacións facemos tantos preparativos, por que non deberiamos comezar a prepararnos logo para a única viaxe que ninguén pode deixar de facer? Tamén é iso, este libro. E máis cousas que non sei. Sei que non quixen frivolizar arredor da morte. Que si quixen quietarlle ferro ao asunto. Deixar algo que faga sorrir.

Miguel Delibes: un home bo, con ideas claras e raíces firmes

2010-03-14T11:10:00.000-07:00

Seica quería ser recordado como una boa persoa e así será. Un gran escritor que soubo retirarse antes de que se resentise a calidade da súa obra. Nisto gañoulle a Torrente Ballester. Un home recto que non se deixou comprar polo capital de Planeta nin polo de Prisa.
Como lembra Marina Mayoral no seu artigo de La Voz, o editor Lara tentou convencelo para que presentara unha obra ó premio Planeta desde a seguridade de que o gañaría, pero el descartou a tentación porque pensaba nos ilusionados principiantes ou non consagrados que presentarían un libro con toda a ilusión e ningunha posibilidade de gañar o premio. Nisto gañoulle a Cela que aceptou presentarse e gañou para deixar unha memoria de pleitos, ademais da seguridade de que nunca foi unha boa persoa, aínda que fose un excelente escritor.
Cando Miguel Delibes rexeitou dirixir El País, nun momento en que estaba chamado a ser a voz da nacente democracia, supoño que tivo máis dúbidas. Chegara a dirixir El Norte de Castilla e rematara por deixalo cansado de tanto pelexar contra a censura do tardofranquismo. Seguro que lle resultaría tentador dirixir un proxecto como El País, pero dixo que non por non deixar as súas raíces, ben entorgadas (que diría o Xabrés da Teixeira) entre Valladolid e Sedano.
Cando se morre, case todo o mundo é bo. No caso de Delibes foino antes, foi bo sempre. Por iso non é de estrañar que fosen máis de 20.000 as persoas que quixeron decirlle adeus. Botámolo de menos milleiros de persoas que só podemos achar consolo en saber que nos deixou unha fermosa colección de historias emocionantes, unha manchea de personaxes tan inesquecibles como el propio.

Larga vida para a literatura de Miguel Delibes

2010-03-12T11:25:00.000-08:00

Polo xeral, a morte motiva. Para ler a algún autor, quero dicir. Basta que morra un escritor, se cadra medio esquecido, para que a súa herdanza apareza nos esparates das librerías. O negocio é o negocio. Miguel Delibes nunca foi un autor esquecido. Tivo merecido recoñecemento en vida e merece que o sigamos lendo e lembrando a partir deste momento porque as súas historias están cargadas de humanidade, de emoción.
Como estou algo lonxe para facerlle unha última visita -tampouco son partidario deses costumes-, decidín reler "La mortaja". Pola impresión que deixou en min de lecturas anteriores, por ser unha desas historias tan breves como densas e inesquecibles. A historia dunha iniciación á morte, unha realidade á que tantas veces e tan ben se achegou Delibes.
En La Mortaja está tamén a súa preocupación pola natureza, maltratada e expoliada en nome do progreso, e está igualmente a súa mirada a un tempo crítica e comprensiva con respecto da condición humana. Un retrato do sós que estamos na vida aínda que vivamos rodeados de xente. O Senderines non vive rodeado de moitas persoas. Ten veciños, pero ben que lle custa dar con que lle bote unha man para vestir ó pai morto. Ten que mercar a axuda, dalgún xeito.
Polo que dicía, e á vista de que os médicos aínda non aprenderon a prolongar a vida con suficiente calidade de vida, Delibes estaba desexando pechar os ollos. Sorte que nos deixa, para sempre, unha lexión de compañeiros: o entrañable señor Cayo, o Nini, o Mochuelo, Azarías, o propio Senderines e tantos outros. Con tanta compaña, nunca estaremos tan orfos como se tivo que sentir o protagonista de La Mortaja. Larga vida para a literatura de Delibes. Tan próxima. Tan entrañable. Tan universal.

Todo por amañar

2010-03-11T11:19:00.000-08:00

Nin Supermán, que funciona como fábrica de cartos, nin aquel pai que o amañaba todo, todo, todo no anuncio dunha compañía de seguros. Isto seica só o amañamos entre todos.
Tiveron que ser unha vez máis os creativos publicitarios os que nos viñesen lembrar algo que, polo menos no meu lugar, estaba moi claro hai corenta anos. O alcalde de barrio tocaba a campá.
Un representante de cada casa acudía ao sitio das reunións, onde se falaba do que había que facer, onde se buscaba o acordo sobre o día para facelo. A seguir, cando a campá tocaba de novo era, un supoñer, para amañar a petada das Teixugueiras, que estaba desfeita polos regueiros da invernía. Así se anovaban os camiños de todos, co esforzo de todos os veciños, en beneficio de todos.
O único que non me acaba de convencer da actualización deste costume é que a iniciativa veña da man dos gurús da publicidade e a comunicación. Xa nos teñen demostrado que poden provocar reviravoltas da opinión pública e mesmo inesperados cambios de gobernos. Se agora revelan que son capaces de activar solucións para esa crise contra a que se estrelan os gobernos, vai ser cousa de tomalos aínda máis en serio. Ou para collerlles máis medo, se cadra.
Pero non sei se non sería máis doado acadar unidade de criterio e acción mediante purgantes como o que nos receitou Rosa Díez a todos os galegos, cegada polo seu desexo de zouparlle a ZP. Tal vez a campaña dos comunicadores debería ir, de momento, en negativo. Para botarnos a andar en positivo, tal vez debesen tocarnos a moral, acusarnos a todos e a cada un de nós de non servimos para nada, moito menos para remontar unha crise do copón.
Se o futuro é dos escépticos e dos dubidosos, dos que o ven todo por amañar, meu será.

Publicado en A Nosa Terra nº 1.396

O Papa acaba coa crise nos hoteis máis caros de Compostela

2010-03-05T11:04:00.000-08:00

O que pode, pode. As alianzas, incluso (ou sobre todo) cando o seu reino non é deste mundo, valen de moito. Onde nin alcaldes nin presidentes atopaban catalizadores para impulsar o Xacobeo 2010, abondou co anuncio da visita do Papa para que, en poucas horas, desaparecesen as inquietudes dos hosteleiros composteláns con máis estrelas. Cheo, de milagre. Polo menos un día. A case 600 euros a estada, segundo publica La Voz de Galicia. Pero que lle importa iso a quen non oíra falar da crise.
Esta por ver se os hoteis de menor categoría tamén terán ese día todo cuberto. O que é seguro é que poucos fieis poderán asistir aos actos que protagonice o Papa, que non se anuncian multitudinarios. Nin Obradoiro nin Monte do Gozo. Do que non me cabe dúbida e de que terán máis posibilidades de atopar un sitio para ver ao ilustre visitante os que poden pagar un cinco estrelas. E estarán mellor descansados.
Despois dame por pensar se se esgotarán tamén as prazas da hostelería somerxida. Por pensar, ata penso se poderiamos sacar uns euros alugando un cuarto. Ata que caio na conta de que non temos ningún cuarto desocupado. Pagaría alguen por dormir na nosa trasteira? Tanto ten. Agora que lembro, alí non cabe unha agulla. Tivemos que enchelo de trastes para facer sitio na casa.
Como temos feito diante doutras aglomeracións anunciadas, se podemos, fuxiremos de Compostela para deixar sitio aos fieis. Polas rúas. Non na casa.

Cocorota e outras pitas con desigual fortuna

2010-02-27T07:42:00.000-08:00

Acabo de recibir con sorpresa e alegría exemplares de quinta edición do meu libro "Cocorota e compañía", a versión castelá que fixen de "Catro pitas". Dez anos despois da súa publicación inicial, o orixinal en galego está descatalogado porque nunca funcionou demasiado ben e había que deixar sitio para outros. Non pasou da primeira edición. Pola contra, a tradución que fixen ao castelán vai pola quinta en Edebé, está publicada en Venezuela por unha filial do propio grupo e en Estados Unidos pola editorial de Boston Houghton Mifflin (2003). Ata existe unha versión en braille, cousa que non sabía ata que o dios Google mo revelou hai un días. Unha desas agradables sorpresas que un recibe no medio de tantos sustos.

Cocorota, Coqueta, Careta e Cora teñen os mesmos nomes, pero a súa aventura tivo pouca sorte na lingua orixinal, en galego, e ten sen embargo, novas oportunidades en castelán, nas librerías e nas bibliotecas de Galicia, resto de España e América. Misterios da vida e dos mercados literarios.

Un mundo de máscaras e caretas

2010-02-11T12:26:00.000-08:00

O normal é que case nunca nos mostremos como somos. Por pudor, tamén por loitar contra o frío, logo demos en vestirnos. Como medida de autodefensa, poucas veces amosamos claramente os nosos sentimentos. Quéresme? E ti a min? Por razoable medida de precaución ou por comprensible covardía, case nunca deixamos ver as nosas ideas. Se os outros saben moito de nós, teñen vantaxe en contra nosa. Por iso dicimos en cada foro aquilo que se supón debemos dicir. Por iso empregamos en cada momento á lingua que cremos máis conveniente; así, a miúdo facemos travestismo lingüístico, non para garantir que nos entendan senón para que non se use contra nós o feito de facer uso do dereito a empregar unha lingua propia e oficial. Polo xeral, andamos polo mundo disimulando, agachados debaixo de expresións moi acaídas: sinceramente, en honor á verdade, como cho digo, xúrocho. Andamos escoitando tamén esas manifestacións e sabendo, por suposto, que de todo iso, a metade da metade da metade, ou aínda menos. Daquela, se todo é como o definía Larra. Se o mundo todo é máscaras. Se todo o ano é carnaval. Se pasamos pola vida simulando o que non somos, sen dicir o que pensamos, por que aparece todo bicho careto revolucionado, cando chegan as vésperas dun novo carnaval. Por comer abondo antes da obrigada dieta da Coresma, xa non. Porque agora don Carnal, mesmo no medio da crise, reina todo o ano. Será que precisamos afacernos á ilusión de que a máscara aínda pode agachar algo. Ou para ilusionarnos coa absurda idea de que non a levamos vestida o resto do ano.

Publicado en A Nosa Terra, nº 1392

Plumas e artefactos explosivos contra a lingua galega

2010-01-31T04:12:00.000-08:00

Con supostos amigos como os que se dedican a poñer artefactos explosivos diante da casa do profesor e comentarista Roberto Blanco Valdés, a lingua galega non precisa inimigos. E, sen embargo, tenos. Comezando polos que a desprezan por ser propia, porque ven máis elegante o castelán ou o inglés, e seguindo polos que rexeitan calquera medida de protección ou promoción, baixo a desculpa de que xa está demasiado protexida e coa certeza de que, sen protección, rematará por esmorecer en pouco tempo.

Facendo permanentes loas dunha hipotética liberdade individual que sempre malvive condicionada por multitude de factores, o opinador no punto de mira dos violentos -que aspiran a terroristas e acabaran por selo- non é en modo algún amigo da promoción dunha lingua galega que, con todo, manexa á perfección cando participa en debates onde cre que convén usala.
Para el o galego está superprotexido, promovido en exceso. O que hai que facer é darlle absoluta liberdade á xente para que fale o que lle pete, onde lle pete e cando lle pete. E se o galego ten que morrer por falta de protección, que morra. O comentarista non deixa pasar oportunidade de usar as mellores tribunas ás que ten acceso para darlle marteladas nos dedos á lingua propia de Galicia, que non deixa de esmorecer.

Blanco Valdés non fai nada en defensa da lingua galega, salvo demostrar que sabe falala cando lle peta, e está no seu dereito cando difunde as súas ideas a este respecto. Os que arriman artefactos explosivos á súa casa, aínda fan menos polo galego. Converten ao articulista en vítima e obxecto de simpatía e solidariedade incluso dos que non comparten as súas ideas. Eu tamén estou coa vítima nestes momentos. Contra os que só coñecen a fala dos artefactos explosivos, sempre. A favor de calquera medida que evite a morte da lingua que me ensinaron os meus pais, tamén sempre. Porque igualmente aplaudo canta medida se poida poñer en marcha para protexer o patrimonio histórico e arquitectónico que nos legaron os devanceiros; cómpre salvalo de nós mesmos, da nosa liberdade para esnaquizalo. Porque creo que a lingua galega tamén merece ser salvada, contra a nosa desidia pero sobre todo contra a vontade dos que cren que so merece unha lápida coa lenda de lingua morta.

Un artigo ilustrativo sobre este asunto da lingua: "Sobrevivir en gallego", de Xosé Manuel Pereiro, presidente do Colexio de Xornalistas de Galicia.

De que se ocupa o xornalismo: do que fala a xente ou daquelo que alguén quere ocultar?

2010-01-23T09:48:00.000-08:00

Se o xornalismo fose eso que moita xente cree que é, "aquelo do que fala a xente", o asunto quedaría reducido ás formas e materias dos programas de telelixo, que son desde logo os máis comentados nas tertulias e nos bares. Pero sospeito que debe ser algo máis importante, máis molesto para os poderosos, máis perigoso para os xornalistas. Os que participan nas telelixaduras tamén se xogan o físico, expóñense a levar unha labazada que, en moitos casos, terán ben gañada. Pero os que acaban mortos ou condenados á cadea son os que seguen ás pistas para descubrir os asuntos turbios que hai detrás da política, dos gobernos, dos bancos ou das grandes multinacionais farmacéuticas, por poñer só algúns exemplos.
Hai moitas formas de definir o que é unha noticia. Unha das clásicas, importada do xornalismo de investigación, define a nova, a noticia, como algo que alguén quere ocultar. Eu engadiríalle algo: é que afecta ou interesa a outras persoas, ós cidadáns.
Xornalistas son os que tentar descubrir e publicar eses asuntos que afectan ou poden afectar á nosa economía, á nosa saúde, á nosa seguridade, ós servizos públicos. As súas novas interesan a moitos e molestan a uns poucos porque descruben corrupcións e trapalladas de variada pelaxe. Como os molestos adoitan ter poder, poden acabar por conseguir que os xornalistas sexan perseguidos, xulgados, condenados, encarcerados ou asasinados.
Rodolfo Irago e Daniel Anido son dous xornalistas da Ser condenados a un ano e nove meses de prisión -cada un- por descubrir e publicar unha afiliación masiva e irregular no PP de Villaviciosa de Odón. E un asunto algo complexo para explicalo en poucas liñas. O que desexo desde aquí e amosarlles a miña solidariedade e, ó tempo, propoñer a lectura do artigo Dos periodistas en el banquillo, onde o catedrático de Dereito Penal Enrique Gimbernat fai un analise moi atinada do caso, do proceso e do incomprensible da condena. E no xornal, El mundo, o grupo da competencia. Se fose asinado por un xornalista cabería pensar no corporativismo, niso de que can non come carne de can. Pero un catedrático de Dereito Penal debe saber do que fala. E escribe ben, para que poida entender este complexo asunto calquera, ata os xornalistas dos programas de telelixo.

A futura lingua de Galicia

2010-01-22T11:07:00.000-08:00

Segundo din os modernos oráculos, os que falan a través da rede, xa vai camiño de concretarse cal será a futura lengua oficial de Galicia. Do nome aínda non se sabe, pero non me estrañaría que fose galcasenglih, ou algo polo estilo. Haberá que ver como evoluciona a aplicación de máxico triple 33 por cento, que seguramente se aplicará ata que chegue outro cambio de tornas e o tornado entrante impoña a súa lei para que así, coa suma de sucesivas trapalladas, o galego acabe sendo a lingua oficial no territorio dos buscadores de linguas mortas. Non sei quen leva a razón, estou case convencido de que ninguén, pero sei a quen lle toca equivocarse agora e semella ben disposto a facelo. Como dicía Manu Chao nunha das súas cantarelas: “Infinita tristeza”. Enfrentarse con armas é triste pero, nese suposto, as armas están a ser usadas para o que foron deseñadas e fabricadas. Enfrentarse coas linguas é máis triste, porque a súa orixe e o seu único obxectivo é o de facilitar o entendemento.
Infinita tristeza contra a que só se me ocorre, polo de agora, recomendar a lectura do texto que sigue, o comunicado dun oráculo que circula por vía electrónica.

The amablingua

Xa viña sendo time de que el new president descubrise the magic solution to the cosa de la lengua no Galician Country. The solution é o chamado “castrapo enriquecido”, al que también chaman “eurocastrapo”, “triglosia feijooooana”, amablingua , “galcasinglish” ou, na Galicia Sur, simplemente “feixoada”. Basically consiste en ser amables. You are moi amable, in such a way que no ofendas a nobody arround. Because the cosa es no imponer, e se ti escolles one language –only one, ollo!- ti andas imponiéndote que nin a milk! So, first asunto: amabilidade, gentleness e, especially, never, never, never, mesmo nunca, fales only in the regional idioma. The second cosa vén sendo a closing down das galescolas, que finally serán substituídas by “trilingüelas” (not “bi”, but “tri”), to properly enseñar the new lengua.
This is, efectivamente, the solution to the cuadratura of the circle: combinar a “soberanía lingüística” dos pais, with the deber of promoting e facer normal o galego, sin ofender a la lengua de Rosa Díaz, and also co obxectivo de trilingüizar aos nenos and little girls.
So, a nai escolle, e choose o que choose, sempre ficará happy, ya que a súa escolla is included in the eurocastrapo. In fact, this feixoada is the “tres in one”, very inclusive and amabilismo.
At the same time, the Xunta resolverá o “problem” educativo, sen que such a thing lle supoña un quebranto presupuestario. Efectivamente, as a matter of fact, o novo language non ten a very precise normas, and predomina a única and conocida only norma do “tanto ten, ti vai disimulando”, que se complementa coa de “never rained que non escampara”. Así, the teachers training is going to ser very barrato, barrato, cal carpet of magrebí. And, by the way, if non caíches na conta, este artículo is the first one written in the new idioma. Buena luck and remember o que di the song: non te warrees,be happy, tra,la,la,la,la,la,la,la….

Paul@

Vellas historias de Brumoso e de Castela a Vella

2010-01-10T02:25:00.000-08:00

Entre outras ocupacións, aproveitei os días de vacación para reconciliarme -e por momentos cabrearme- co placer -por momentos, dolor- da lectura. Tiven a oportunidade de descubrir a un autor como Sándor Márai, ó que seguirei querendo coñecer máis de cerca. E puiden cabrearme unha vez máis cos escritores que semellan non saber escribir sen meter un protagonista que é escritor ou quere selo; no é só cousa de americanos, tamén por aquí se fai a miúdo. Cando se quere converter iso no centro da vida, polo xeral, só se consegue convertelo no vórtice da gran mentira. Supoño que as excepcións son as que animan as creadores de protagonistas que son escritores ou queren chegar a selo. Supoño que é unha mostra de pereza, de non querer documentarse sobre outras formas de vida que nos son alleas, pero todo quisque foi ou estivo a punto de ser algo distinto daquilo no que, por sorte ou por desgraza, acabou convertido.

Non direi os nomes dos que me cabrearon porque se cadra os seus libros gustan a outros lectores, e os lectores son especies en perigo de extinción que, por suposto, hai que protexer. Direi que volvín gozar relendo un dos libros que Miguel Delibes sinala como preferidos, de entre os seus: "Viejas historias de Castilla la Vieja". A historia dese emigrante que volve á súa aldea polos anos sesenta do século pasado pode conter -baixo a mirada de hoxe- unha visión demasiado idílica do medio rural pero está tamén chea de autenticidade, de personaxes de carne e oso, de bo humor. O emigrante que volve celebra que nada cambiou no medio século que estivo fora, que non chegaron as maquinas, que todo sigue igual de antigo, igual de auténtico.

Se o emigrante saíse nos sesenta e voltase agora a terras de Brumoso tería que enfrontarse a unha visión diferente, menos confortadora. As máquinas chegaran, arrasaran cos marcos, coas paredes dos camiños, coas petadas de lastros e xeixos, e desapareceron de novo, deixando rastros de destrución que o tempo e a natureza van curando por un lado mentres a man dos homes -e o ferro das máquinas- vai abrindo novas feridas por outras faceiras. O emigrante que se fose nos anos sesenta no acharía nada semellante ó lugar cheo de ovellas, vacas e persoas -mesmo rapaces- que deixara atrás na procura dunha forma de vida menos escrava. De volta, acharía que morreron case un cento de persoas, que pouco máis dunha docena viven alí de forma permanente. Que os animais domésticos que máis abundan son os cans e os gatos sen amo, que achan suficiente comida para deixar por calquera parte cagallóns que cheiran bastante pior que as bostas e as cagachas que habitaban as cortes e as rúas dos seus recordos.

Que pasou? Unha vida, moitas vidas.

Na Castela de Delibes, mal que ben, as maquinarias serviron e serven para que hoxe haxa unha agricultura e unha gandeiría profesionalizadas, que permiten vivir do campo -a moita menos xente, ben é certo- con dignidade. En Brumoso poderemos seguir alimentando a nosa morriña máis ou menos a miúdo, sobre todo cando teñamos unha paga por vellos ou eivados.

Somos de Castela e León só por capricho da xeografía? Relendo a Delibes, un descubre que nin os costumes, nin as formas de falar son tan diferentes. Tamén en Castela se dicía -e se dirá, supoño- aquilo de: "Esa moza éncheme o ollo", para definir aquela muller que gusta, para un ou para un dos nosos. Pena que agora non haxa alí mozas que enchan o ollo de ninguén.

Lembranzas do futuro

2010-01-09T11:26:00.000-08:00

Non quería deixar pasar nin un segundo. Cambio radical desde o primeiro momento do ano. Non sabía se podería contar coa muller, así que decidía subornar á filla maior para que o papá Noël viñese, para el, co agasallo que anunciaban os grandes almacéns, sen moito destacado nin moito prezo. Recorda: o potenciador de bos momentos, non; o que quero é o inhibidor de malos recordos. Tiña que resistir logo a curiosidade da filla pequena, empeñada en saber que había naquela caixiña. Convencela de que era para Reis, que chegara adiantada pero non a podía abrir. Abríaa pechado no baño e, por unha vez, lía as instrucións. Só vale para inhibir malos recordos individuais. Algo é algo, dicía para si. Son os que interesa inhibir. Cales? Apresurado balance do ano. O que había ser o ano da gripe A e da crise fora, sobre todo, o ano da crise e do paro. Non collera a gripe A. Non quedara no paro, aínda. Non houbera desgrazas persoais nin familiares. Que podía inhibir? As cincuenta e tres vítimas do terrorismo do fogar seguirían na súa conciencia, coma se fose culpable de cada unha desas mortes. Recordo individual e colectivo. Os milleiros de parados seguirían pesando, como se fosen empregados despedidos por unha empresa súa. Os sen teito que estaban a morrer co frío, tamén pesarían. Por non mirar máis lonxe. Trabucara o regalo. Tería que pedir o potenciador das boas lembranzas. Para o ano. Entre tanto, a ver se perfeccionaban o inhibidor de malos recordos, que servise para cubrir vergoñas colectivas. Á espera do invento que convertese a todos en inventores de futuros mellores. Cando houber máis persoas incapaces de esquecer e menos que non queiran ver nin lembrar.

Publicado en ANT nº 1.388

E co Xacobeo 2010, volveu a neve a Santiago de Compostela outra vez

2010-01-08T08:26:00.001-08:00

Da man do Xacobeo 2010, volveu a neve a visitar Santiago. Din os memoriosos que hai catorce anos houbo outra nevada polo estilo. Eu creo que foi máis ben hai vintedous, e que tampouco foi para tanto. Recordo subir no 2CV pola avenida de Lugo ata San Caetano sen grandes problemas. Desta vez, pola xeada acumulada en moitas costas, a circulación foi máis complicada e máis tamén os coches atravesados nas rúas. Polo demais, fermosas estampas.

As flores do inverno chegaron no outono

2009-12-20T12:03:00.000-08:00

En Brumoso, as flores do inverno foron este ano temprás: fluriron en outono. Candiolos como os de antes, algo de neve que se conserva desde a semana pasada gracias a intensa xeada que, noutros sitios, aparece fachendosa, querendo facerse pasar por verdadeira neve. Con todo, non hai que preocuparse. Dicían que o inverno non o como o lobo (ou era a terra?), pero a primavera xa está ás portas, xa se quere asomar pola buraca.

A imaxinación delinque

2009-12-12T05:08:00.000-08:00

Seica foi Buñuel quen dixo que a imaxinación non delinque. Cuestionable, como todo. Habería que dicir máis do que fai ou non fai a imaxinación. Do que cabe agardar dela. Pode servir para atopar solución aos problemas, pero tamén pode provocalos. O perigo, se cadra, aparece cando queremos dar carta de verdade absoluta a aquilo que cremos ver pero só imaxinamos. Cando a veciña dá voces ao outro lado da parede, debemos chamar á policía municipal para denunciar malos tratos ou debemos pedir consello ao seu compañeiro para aprendermos a ser mellores amantes? Ou convencer á nosa parella para que non nos deixe mal, que faga algo de teatro, se non hai máis remedio. Non se trata de dicir frivolidades sobre un asunto tan serio como o dos malos tratos, que existe e que é case un estigma para todo o xénero masculino. Tratase de ter claro que non sempre é doado separar realidade de aparenza, o que pasa do que imaxinamos que pasa. Como compensar a ese rapaz que os medios de comunicación converteron en violador e asasino dunha nena de tres anos á que coidaba? Que xigantesco exceso de celo contaxiou a estamentos médicos, xudiciais, policiais e xornalísticos para convertelo no monstro que todos puidemos ver, esposado e con cara de culpable. Agora, unha vez en liberdade e sen cargos, volverá a ser inocente algunha vez? Onde está a violación que se lle achacou cos máis escabrosos detalles? O dilema non é simple. Se a elección fose sinxela non habería dilema. Hai que escoller entre correr o risco de deixar a algún culpable sen castigo (ou cun castigo moi tardío) ou asumir a posible culpabilización dun inocente que, tendo en conta a proliferación de medios de comunicación á busca de sangue e vísceras, nunca máis será inocente.

Publicado en A Nosa Terra nº 1384

Unha cova para abrir a boca: El Soplao

2009-12-09T14:44:00.000-08:00

Hai catedrais para quitar o chapeu. Poñamos a de Sevilla e a de Santiago, entre as que coñezo mellor. Desde esta pasada ponte, xa superada, vou dar en pensar que un dos monumentos máis fermosas que teño visto ata agora é obra da natureza, está baixo terra e ten por nome El Soplao. Fomos de excursión a Cantabria e gustounos moito Santillana del Mar, a que chaman vila das tres mentiras (nin santa, nin chaira nin ten mar); moito que ver nesa viaxe de volta á idade media, sobre todo desde que escurece, e moito sitio onde comer ben. Tamén nos gustou Cabárceno, máis pola paisaxe que polos animais alí presos; menos presos ca nun zoo, pero presos de todos modos; tristes ollos, os dos osos de pé pedindo un anaco de pan. Pero o mellor da viaxe estaba debaixo da terra, na cova de El Soplao, a antiga mina agora convertida nun espectáculo digno de ver. Fuxo dos calificativos, pero esa cova merece chamarse maravilla. A foto non é miña; e da guía que firman Fernández Ortega e Valla Uriol. Como dicía o outro: hei volver. Se podo.

Empezadallo e acabadallo

2009-12-01T10:19:00.000-08:00

Como non se me ocorren nin recibo novas incorporacións para o palabrario de Brumoso, vou engadir ás últimas que quedaban no peto, as tres que me apuntou unha amiga de sempre e unha de propina. Empezadallo, acabadallo, diantas. Ese regalo me deixou na antepenúltima entrega, a da restra case completa. Tardou en incorporarse á rede, pero a este paso non tardará en facerse blogueira. Grazas, Lucía. Eu sumo escancha e quedo herniado.

Acabadallo.- É o remate de algo, o sitio onde acaba. Para min que está referido sobre todo ós tecidos; o sitio onde acababa o calcetín ou a farrapa. Pero creo que tamén se utilizaba noutros contextos. Esta entrega podería ser o acabadallo do vocabulario, polo menos nunha tempada.
Diantas.- Vén a ser sinónimo de hai un nada, hai un cacho, vai un momentiño, diantas.
Empezadallo.- O empezadallo, pola contra, é o sitio concreto ou o momento en que empeza algo.
Escancha.-Unha medida que seica non existe no galego normativo. Non é un paso, penso que é un paso largo, algo forzado. Non está no GX, que só recolle escanchar como variante de escarranchar. Escarranchar, a min dame que ten que ser escancharse esaxeradamente, como habería que escancarse no lombo dunha égua moi moi gorda, ou para cruzar unhas poldras moi moi separadas, sempre que se saltaran sin brincar. En ver de escancha, iso sería unha escarrancha.

E aquí o enlace á lista case completa. So haberá que sumarlle esta entrega e a anterior.

A avoa máis entrañable de Brumoso faise famosa

2009-11-20T11:39:00.001-08:00

Coma se non lle abondase coa súa simpatía e permanente bo humor para facerse querer por todos os que a rodean –o lugar enteiro durante todo o verán-, agora a aboa Esperanza faise famosa da man do neto Lete. Xuntos acaban de gañar o concurso de fotografía convocado polo concello de Hermisende. Da gusto vela, tan concentrada a sacarlle a casca ás castañas para facer un cacafú ou unhas gustosas mamotas. Podía ser unha foto lendo, como seica fai a miúdo. Paseando ou falando con calquera dos veciños en calquera rúa do lugar. Conversando animadamente con calquera dos netos. pero o premio chegou da man das castañas e no tempo das castañas. Para saber da súa simpatía, do optimismo contaxioso que transmite hai que ter a sorte de poder compartir uns minutos de charla con ela. Os que a temos algo lonxe, xa nos tarda en chegar o próximo verán.

Os indiferentes

2009-11-13T07:49:00.000-08:00

Hai algunha diferenza entre mil millóns de desnutridos e mil millóns de obesos? Algunha diferenza entre un famento e un gordo como unha tina? Algunha semellanza si que existe entre as persoas integrantes destes dous colectivos aparentemente antagónicos que comparten a realidade do mundo actual xunto con 4.500 millóns de indefinidos indiferentes: a súa vida corre perigo. Algunha diferenza tamén hai, porque uns están a morrer coa fame e os outros coa fartura de comida lixo, esa que ademais de aditivos seguramente está ateigada de adictivos. Non sería posible entender, doutro xeito, como pode enganchar a rapaces e mozos ata convertelos en monstros graxentos. Algunha outra diferenza? A obesidade ten algo que ver co suicidio e, dalgún xeito, merece o respecto que merecen os suicidas. Por iso as polémicas máis graves están nos casos infantís, onde se supón que a tutela debe incluir a alimentación axeitada. Despois da infancia, alá cada quen co que come e como lle vai. No caso da desnutrición que afecta a millóns de persoas, tamén en países desenvolvidos, o asunto ten máis que ver coa indeferenza dos demais, dos non desnutridos, sexamos obesos ou non. Non ten nada que ver co suicidio e si moita relación co xenocidio. Un xenocidio do que tal vez sexan culpables os gobernantes pero do que sen dúbida somos cómplices todos os indiferentes. Por seguirmos votando a políticos para que fagan nada por solucionar esa vergoña colectiva. Por seguirmos mansos, sen rebelarnos, sen mobilizarnos contra eles e a súa complicidade con esas multinacionais que se fan cada vez máis poderosas a forza de vender comida lixo e de monopolizar a agricultura e a gandería para que non haxa futuro sen fartos nin, sobre todo, sen famentos.

Publicado en A Nosa Terra nº 1.380

Máis palabras do galego zamorano, como apildar, apencar, gorrobita ou perpelear

2009-10-29T15:45:00.001-07:00

Agora que o galego de Galicia anda un pouco apoucado, agora que se sente clandestino na súa terra, imos incorporar outra restra de palabras do galego xabrés, que xa non se pode ensinar nas escolas de Brumoso porque as escolas pecharon por falta de rapaces.

Alabusía.-Travesura, acción que implica destrozar ou desordenar algo. Unha trasnada.
Apildar.-Superar un déficit mental, de saúde ou crecemento. Progresar, mellorar, saír dunha crise “Alá vai apildando”. No Gran Xerais sae apilrar como saír dunha enfermidade.
Apencar.-Conseguir unha meta que require esforzo físico.
Berbelear.- Bater os dentes e tremer o corpo co frío.
Escachouzar.- Ferver, especialmente o pote co caldo. En galego legal din escachoar.
Escucir.-Fuxir, liscar, desaparecer de xeito impensado.
Canamoeira.-Catarreira con forte conxestión nasal, andar co canamón (nariz) tapado.
Garroteiro.-Buraco ou canle que serve para facilitar a circulación da auga da choiva ou do xurro das cortes.
Gorrobita.-Pregue ou engurra na roupa; nada que ver coas engurras da pel polos anos. Un pano ou un plástico pode estar chego de gorrobitas ou todo engorrobitado
Mixordia.-Mestura, mezcla desordenada.
Mornal.-Medouco onde se amontoaban os mollos nas leiras, ata a acarrexa; meda en pequeño.
Perpelear.-Fai referencia a movelos párpados, pestenexar. Cando se usa: “Non o deixou perpelear” querese decir que estivo tan controlado que non puido moverse nin o máis mínimo.
Reboullarego.-Tan redondo que podería botar a rodar; moi aplicado a persoas de escasa estatura e moita cintura.

E aquí está a lista máis longa

Pornografía infantil, NON

2009-10-20T11:39:00.000-07:00

O 20 de novembro, nun mes, é o día internacional do neno e tamén é o momento de manifestarse contra a pornografía infantil en blogolandia. Segundo informa canalsolidario.org, o xornalista Nacho de la Fuente, autor del blog "La Huella digital", acaba de impulsar a segunda edición da blogocampaña contra a pornografía infantil en Internet.
Seica se trata de publicar unha entrada co título "Pornografia infantil NON" para montar bulla e desorientar aos buscadores de imaxes ou vídeos de pornografía infantil e, de paso, afearlles os gustos. Bater na conciencia dos pederastas será máis complicado, porque seguramente non teñan diso.

Segundo explica canalsolidario, o impulsor da campaña propón incluir na entrada palabras de busca empregadas polos pederastas como: "angels", "lolitas", "boylover", "preteens", "girllover", "childlover", "pedoboy", "boyboy", "fetishboy" ou "feet boy". Que así as súas procuras viran, enganadas, cara os nosos blogs. Se funciona, vou ter unha morea de visitas... indesexables.

Queremos galego?

2009-10-18T08:08:00.000-07:00

Se asistimos á manifestación, semella que sí, que somos moitos os que queremos máis galego. Os cincuenta mil que di a policía local ou os cen mil que apuntan os organizadores? Tanto ten. Moitos. Vellos e mozos, cativos que berran a prol da lingua do país, mulleres e homes de todas as trazas. Se os que fan a crónica son partidarios do bilingüismo gastronómico ou doutro bilingüismo calquera, o seu resumo quedaría simplificado e retorcido: "Eran os catro bloqueiros de sempre". Sen a capacidade mobilizadora das organizacións nacionalistas é probable que unha manifestación como esta tivese menos bandeiras, se cadra tamén menos xente. Persoalmente, creo que unha boa forma de traballar pola lingua sería esquecer, en días coma hoxe, todo o que non sexa o lema da manifestación, "queremos galego", neste caso. Moitas persoas e ningunha bandeira de partido para evitar os intentos de deslixitimación, que sempre hai. Máis ocasións haberá para a reivindicación absolutamente apolítica. Porque a lingua galega seguirá a ser ese patrimonio en perigo de extinción que conta con pouca, moi pouca protección.

A historia do Cacaborro e da Cegada

2009-10-17T07:15:00.000-07:00

Temos novo libro, outra vez ilustrado por Antón Taboada, como "Lixo". Este "Cacaborro" non é un libro de cocomelos para o tempo dos cocomelos. É unha historia de amizade interxeneracional levada ó extremo. A amizade dun rapaz, Álvaro, cun vello ó que todo o lugar aplica a nomeada de Cacaborro, como chamamos en Brumoso ás setas pior encaradas e presumiblemente goxentas. Un vello marxinado e malquerido ó que lle botan as culpas de todos os males e desgrazas. Un vello que ten no rapaz o seu único confidente, un amigo secreto ó que lle pedirá un favor dificil de cumprir e, sobre todo, difícil de esquecer. Esta é unha historia que me ven acompañando desde hai moito tempo e que recolle, máis ou menos transformadas, moitas das historias que escoitei de rapaz, algunhas que quitei porque non me cabía todo e outras que conseguín inventar, como a da Cegada.

Adiviña da especie en vías de extinción que cada vez ten menos protección

2009-10-14T14:05:00.000-07:00

Unha adiviña, desta vez.

Unha especie en perigo de extinción que cada vez ten menos protección.

Que cousa é?

Acertaches.

A lingua galega.

A plataforma QUEREMOS GALEGO convoca unha sen dúbida gran manifestación en favor do idioma propio de Galicia: será o vindeiro 18 de outubro en Santiago de Compostela e partirá ás 12 da mañá da Alameda. E alá estaremos, unha vez máis.

A fantasma do castelán e a reserva da lingua galega

2009-10-04T03:50:00.000-07:00

Será a Galicia do futuro un lugar de España onde se fala un castelán especialmente penoso? Será ese o seu feito diferencial máis destacado? Ese sitio onde se dirá, como xa se di, “voy a junto de”; onde se espeta tan a miúdo como se fala o de “tú me dijistes”. Será esa a presenza que lle queda ó galego que mamamos como propia lingua nas beiras de León, Asturias e Zamora? O esqueleto, unha fantasma escondida baixo a pel do castelán mal falado que prima cando se pasa A Canda, O Bierzo ou Pedrafita rumbo a Fisterra?

Pese a accións de promoción que denunciaban como imposición, inmersión ou quen sabe que criminais plans de expulsión do castelán de Galicia, o castelán ten boa saúde en Galicia. Mala sintaxe, acento rariño, pero boa saúde. Non se perde, mal pecado. O galego, pola contra, vai caer máis de présa de agora en diante. Non creo que o galego dos parlamentarios e demais políticos anime a ninguén a falar galego. Non prestixian a lingua. Non son bo exemplo. Pero era a presenza da lingua galega nos medios audiovisuais, porque os escritos sempre o foron maioritariamente en castelán. Agora son cada vez máis os políticos e parlamentarios que non se senten na obriga de usar a lingua propia de Galicia. Nin no chamado Parlamento Galego. Ornamentos fóra. Viva a sinceridade. Morra o galego. Agora, a publicidade institucional comeza a facerse tamén en castelán, porque non pode haber discriminación positiva nese eido, seica. Agora, o uso do galego si que viaxa costa a abaixo e sen freos; comeza a roldar o galego como alma en pena, mesmo na administración, onde entre os mesmos funcionarios que sentían a obriga de falar galego existe agora a percepción de seren mal mirados se falan galego por norma ou por libre escolla.

Agora que nas Portelas non temos alcaldes que vexan o galego como unha vergoña que é preciso esconder, nin mestres que prohiban ós rapaces (qué rapaces?) falar galego durante os recreos. Agora pode ser o momento de convertérmonos na reserva oficial da lingua galega, o sitio onde acudan, nun futuro moi afastado (ou non tanto) os estudiosos de linguas raras, en perigo de extinción ou extintas (salvo nas reservas e nas fonotecas). Podemos ser os últimos expoñentes dunha fala mítica, como é agora o silbo canario, que aínda se aprende nas escolas de La Gomera. O silbo gomero acaba de ser declarado pola Unesco Patrimonio da Humanidade. Quen nos di que, no futuro imperfecto que nos agarda, os lugares do occidente asturiano, do Bierzo, das Portelas, Brumoso e Val de Marcos, non poden ser tamén declarados patrimonio inmaterial da Humanidade por conservar e falar unha fermosa lingua chea de matices que deixaron morrer (ou mataron) no territorio que lle era propio?

A bici varada

2009-09-24T09:10:00.000-07:00

De pensar, cando a candaron á farola a bicicleta podería pensar que ben a podían deixar estirando a roda sobre o poulo; calquera cousa por non verse nun sitio tan público como o parque de Belvís daquela guisa, coma se fose unha bici mal mandada á que houbese que castigar. Cando a vi eu pensei: A esta bici xa non lle rouban as rodas. Tamén pensei que xa non podemos dicir que nesta aldea (capital) non hai ladróns, como dicía o conto de García Mázquez. Dous días despois, o cadro tamén desaparecera do sitio.

A fala dos paxariños

2009-09-12T08:01:00.000-07:00

Segundo a versión transmitida polo avó Constantivo, se se sabía escoitar, podíase entender o que dicían os paxaros. Así, a fala das anduriñas traía esta mensaxe:
“Fun ó marrrr, vin do marrr
e todo o liño sin mazarrrrr!
¿Qué fixeches, prrreguizosa,
todo o inverrrno tras do larrrrrrrrrr…?”
Este verán copiei a súa cantarela nunha gravadora e, se puidese, compartiríaa aquí, pero non sei como facer. Se vos serve de algo a miña palabra, eu diría que sí, que máis ou menos iso é o que nos di a anduriña que durante cada mes de agosto pon música ambiental no noso curral de Brumoso. Canta ben. Con todo, creo que é unha anduriña mal informada. O noso liño hai moito tempo que está mazado.
O avó Constantivo tiña tamén anotada a letra do canto dos avións, os namorados das figueiras con figos:
-Víchelo crego? Víchelo crego?
-Dis que non o viuuu!
-Mira que te tira un tirooo!”
Ou o lamento do rosinol, que se pasaba cantando toda a noite para que a compañera non deixara de chocar pola tristura de sentirse abandonada. O rosinol quedaba preso polo medre dunha planta trepadora, unha enredadera, e así dicía:
-¡Preso, preso, preso, presoooo… nun requízquillooooo!

Un bicho ben armado para sobrevivir

2009-09-06T03:07:00.001-07:00

Cabeza de paquidermo con ollos que todo o ven e traseira de porco montés con rabo-aguillón. Alguén viu algunha vez en Brumoso un bicho tan ben armado? Eu, non. Cantos paxaros o terán mirado, primeiro cun ollo, despois co outro, antes de deixalo en paz e ir na procura dun coco menos cocón? Entre a fascinación e o noxo estivemos a estudialo Vicki e mais eu no patio das Bichas. Esa especie de dedo corazón de adulto con enormes ollos amarelos apareceu na pila onde lavabamos as leitugas, así que supuxemos que viría da horta. Tardou en deixar que puidesemos ver a súa miúda cabeza de comedor de verduras, disfrazado como andaba como un coco de meter medo. Non tiñamos formol para pensar en conservalo. Así que optamos por ofrecerllo a unha pita. O paxaro doméstico non lle tivo medo ningún ó bicho do verán, que poderíamos bautizar como o dedo que todo o ve. Seguramente medrara máis do habitual grazas á súa capacidade de amedrentar aos seus inimigos naturais. Ata que foi dar ó galiñeiro.

As anduriñas na encrucillada e o outro

2009-09-03T10:54:00.000-07:00

As anduriñas, sobre todo polas mañás , formaron parte da miña paisaxe cotían durante o mes de agosto. As anduriñas voando, incansables, ou tomando a nogueira da aira, por centos, como punto de encontro. As anduriñas na encrucillada dos cables da luz, se cadra en animado debate para determinar se era ou non o momento de emprender a gran viaxe. Con partidarias de seguir a tradición migratoria e outras partidarias de quedar, aproveitando as vantaxes momentáneas do cambio climático. Na encrucillada quixen sacalas, sen mellor ferramenta que a cámara do meu móbil, sen percibir, ata ver a foto no ordenador, a presenza do outro (non) convidado, o aguilucho (din que é o falcón peregrino que cría nas fragas que hai nas proximidades do muíño do Medo). O outro tamén se deixou ver a miúdo, só ou con dúas crías, por enriba do lugar. Aquí, non creo que andase osmando as anduriñas. Seguro que lle chamaría máis a atención unha pita descoidada. Non sería a primeira vez que tentase cazar unha, na nosa aira. Agora xa non pode.

Feísmo sacrílego?

2009-08-15T02:30:00.000-07:00

En Brumoso tamén hai feísmo. O antigo vertedoiro, intelixentemente situado nunha encrucillada de augas como é o Porto de Rozas, para que a contaminación baixe de seguida polo cavoco do Salgueiro e o Litro ata o pozo do Forno, leva tempo clausurado. As silvas, o musgo e os amieiros, todos eles con máis vergonza cós humanos, case lograron a milagre de camuflar esta desfeita aínda por desfacer. Case non se ve a vergonza pública. Mais, polo visto, de cando en vez segue a ser usado.
Supoño que motivado por conviccións relixiosas non demasiado fortes, alguén en Brumoso se negou a botar vellos santos ó contedor do lixo e decidiu levalos ó antigo vertedoiro de Rozas. Outro alguén, supoño que tamén movido por ambiguos sentimentos relixiosos (de intensidade non suficiente para rescatar os achádegos e levalos para a súa casa), sacou unha imaxe da Sagrada Familia e colocouna sobre o muro de bloques do antigo vertedoiro. E alí está. Non me consta que o lugar estea incluído entre os lugares de interese turístico da comarca, pero todo se andará.

Non me traen a cerveza a casa

2009-07-28T09:09:00.000-07:00

Quixen crer que era un premio que me tocaba por bon cliente. Que a compañía de cervezas de Galicia decidirá premiarme con envíos gratis, vía aérea, a domicilio.
Falsa expectativa.
A compañía só decidira aproveitar as multitudes de Señor Santiago en Santiago para facerse publicidade. Para ver se mercamos máis. Así que haberá que seguir cargando coa cerveza para matar a sede. Mirar pola ventana por se aparece outro globo ou, en caso negativo, seguir acordándose dos que decidiron ese gran disparate da Cidade da Cultura (ó fondo, sobre o lombeiro, entre as grúas) e, tamén, dos que nunca decidiron parar a máis grande dilapidación de recursos da historia de Galicia.

Os foguetes, de lonxe

2009-07-26T03:02:00.000-07:00

Vimos os foguetes do señor Santiago 2009, de lonxe, como os últimos anos. Non porque nos dea alerxia o cheiro da pólvora, que, se cadra, tamén. O que nos dá máis alerxia é estar afogados polas multitudes que se xuntan no Obradoiro, ou en calquera outro sitio. Así que fuximos ata as faldras do Pedroso, alí onde está a residencia do presidente da Xunta, no sitio que chaman Casas Novas. É un miradoiro bastante axeitado, pero non tarda en estar masificado tamén. Un sitio para ir camiñando, porque se sobes en coche despois podes prepararte, porque non saes do atasco ata as tres da mañá. O que avisa, avisa. A falta de motivación para escribir doutros asuntos de máis interese, deixo aquí algunhas das imaxes que puiden tomar desde alí.